Qiu Jin, kesayetek girîng e ku weke yek ji pêşengên tevgerên nûjenkirina Çînê mohra xwe li dîrokê xistiye. Hem weke kesayetek wêjeyî û hem jî şoreşger, bi taybetî bi têkoşîna xwe ya ji bo mafên jinan û azadiya Çînê tê nasîn. Bi jiyan, wêrekî û ruhê xwe yê şervanî li hemberî zehmetiyên civaka Çînê ya wê demê sekinî û bû sembola berxwedaneke mezin.
JIYANA WÊ YA PERWERDEHIYÊ
Qiu Jin di sala 1875’an de li gundê Xianxia ya eyaleta Anhui ya Çînê ji dayik bû. Malbata wê xwedî wê wêrekiyê bû ku perwerdehiyek ku normên kevneşopiyên civakî yên li hemberî jinê derbas dike, bide wê. Ji ber vê di temenek biçûk de, tevî ku di nava civakê de nedihiştin zarokên keç biçin dibistanan jî, malbat girîngî da perwerdehiya wê. Li ser vê esasê Qiu Jin bi piştgiriya malbata xwe, li dibistanek ku ew dikare perwerdehiyek rojavayî bistîne, hat qeydkirin. Vê perwerdeyê fersend da wê ku ne tenê wêjeyê, di heman demê de ramanên hemdem ên rojavayî yên wekî azadî, wekhevî û edalet jî nas bike.
NASNAMEYA WÊ YA ŞOREŞGERÎ Û TÊKOŞÎNA MAFÊN JINAN
Qiu Jin rewşa bindestiya jinê ya li Çînê ji kûr ve hîs kir. Wê bi wêje û helbestên xwe dengê têkoşîna jinê ya ji bo serxwebûn û azadiyê bilind kir. Di dema wê de, jin ji hêla normên kevneşopî yên pir hişk ve hatibûn sînorkirin; Zewaca jinan, di civakê de bûyîna xwedî gotin û perwerdehiya wê, rastî gelek astengiyan dihatin. Li hemberî vê neheqiyê pênûs û gotinên Qiu Jin bûne çek. Armanca wê ew bû ku bi rêya wêjeyê dengê jinan bide bihîstin.
Lê belê, Qiu Jin bi têkoşîna xwe ya wêjeyî re sînordar nema. Ew di destpêka sedsala 20’an de beşdarî tevgerên şoreşgerî ku hilweşîna Xanedaniya Qing a li Çînê bileztir kir, bû. Di vê serdemê de, mîna gelek kesayetên rewşenbîr û şoreşger ên Çînê, Qiu Jin jî li dijî koletiyê, parastina mafên serweriya Çînê kir.
TÊKOŞÎNA WÊ YA ÇEKDARÎ
Qiu Jin ji bo parastina mafên jinan û guhertina pergala feodal a li Çînê tevlî têkoşîna çekdarî bû. Di sala 1906’an de weke beşek ji “Şoreşa Xinhai” komek şoreşger, dest bi plansazkirina serhildanek li dijî Xanedaniya Qing kir. Qiu Jin ku amadekariya serhildaneke çekdarî dikir, bû yek ji pêşengên herî wêrek ên vê tevgerê.
Lê belê tevlîbûna wê ya di nava tevgera şoreşgerî de bû sedem ku berdêlek giran bide. Di sala 1907’an de, Qiu Jin û hevalên wê li dijî hukûmeta Qing serhildanek pêk anîn, lê ev serhildana wan bi ser neket. Ev serhildan têk çû û Qiu Jin hat girtin. Di dema ku di girtîgehê de bû rastî êşkenceyên giran hat. Ew di dawiyê de wekî rêberek şoreşger di Tîrmeha 1907’an de ji hêla cerdevaên rejîma kevin a Çînê ve hate darve kirin.
Piştî mirina wê, Qiu Jin ne tenê weke kesayetek girîng a tevgera şoreşgerî ya li Çînê, di heman demê de weke yek ji sembolên têkoşîna ji bo mafên jinan hat bibîranîn. Wêrekî û biryardariya wê hişt ku bibe yek ji pêşengên tevgera femînîst li Çînê. Berhem û helbestên wê hê jî ji bo têkoşîna azadî û wekheviya jinê çavkaniya îlhamê ye.
Îro li Çînê û li seranserê cîhanê muze, peyker û bîrdarî hene ku bîranîna wê zindî bihêlin. Jiyana wê ji bo hemû kesên ku li dijî zilm û newekheviyê têdikoşin re îlhamek çêdike. Fedekarî û îdealên Qiu Jin ji bo kesên ku ji bo mafên jinan û azadiyê têdikoşin, dibe ronahiyek.
Çavkaniya wêneyê: Wikimedia Commons
