Gelê Kurd di dîrokê de gelekî ku hebûna xwe bi hêza xwe parastiye û bi berxwedanê derketiye pêş. Kurdên ku bi berdewamî li dijî dagirkerî û zilmê têdikoşin, kevneşopa parastina hem civaka xwe û hem jî gelên din ên ku ji bo tunekirinê hatine hedefgirtin, didomînin.
Mîtolojiya Kurdan jî vê çanda berxwedanê nîşan dide. Bi taybetî efsaneya Kawayê Hesinkar sembola berxwedana ku di pêşengiya gel de li dijî zilmê pêşketiye nîşan dide. Têkoşîna li dijî Dehaq ne tenê efsaneyek e, di heman demê de beşek ji bîra dîrokî ya Kurdan e. Rastiya efsaneya Kawayê Hesinkar nîşan dide ku çavkaniya berxwedanê gel bi xwe ye.
Ji ber vê yekê, Newroz ne tenê cejnek e; ew sembola azadî, ji nû ve vejîn û berxwedanê ye. Agir, sembola ronahiya li dijî tarîtiyê û azadiya li dijî zilmê temsîl dike. Ji bo Kurdan, Newroz pirek di navbera siberoj û rabûrdûyê de ye, îfadeya hebûn û ji nû ve vejînê ye.
Di seranserê dîrokê de, Kurdan gelek caran li ber xwe dane û serhildan kirine. Serhildanên Mîr Mihemed Rewandizî, Yezdanşêr, Şêx Seîd, Agirî û Dersimê mînakên girîng ên vê têkoşînê ne. Di sedsala 20’an de bi parçekirina Kurdistanê re, ev tevgerên berxwedanê zêdetir bûn.
Damezrandina PKK’ê di sala 1978’an de û têkoşîna li pey wê qonaxeke nû di têkoşîna hebûna Kurdan de çêkir. Têkoşîna çekdarî ya ku di sala 1984’an de dest pê kir ev pêvajo derxist astek bilindtir.
Di vê pêvajoyê de, şoreşgerên mîna Mazlûm Dogan, Zekiye Alkan, Ronahî û Bêrîvan bûn sembolên ku agirê Newrozê bi berxwedanê ve girêdidin.
Geşedanên li Sûriyeyê di sala 2011’an de li Rojava rê li ber pêvajoyeke nû vekir. Di vê pêvajoyê de Kurdan li wir rêveberiya xwe ava kirin û jin jî pêşengiya vê pêvajoyê kirin. Damezrandina YPJ’ê rola çalak a jinan di warên civakî û leşkerî de nîşan da.
Têkoşîna li dijî DAÎŞ’ê jî hişt ku ev berxwedan li seranserê cîhanê were dîtin. Têkoşîna ku bi taybetî ji hêla jinan ve hat meşandin, ne tenê bandorek herêmî, di heman demê de bandorek gerdûnî çêkir.
Îro, Newroz ji bo Kurdan ne tenê kevneşopiyeke; ew hîn jî mîna sembola berxwedan, azadî û têkoşîna ji bo hebûnê ye. Gelê Kurd mîna ku di seranserê dîrokê de îro jî ji bo parastina nasname û hebûna xwe têkoşîna xwe didomîne.
