Parlamentera Rihayê ya DEM Partî û Endama Komîsyona Edaletê Dilan Kunt Ayan, di nirxandinên xwe yên derbarê 11. Paketa Darazê de, destnîşan kir ku pakêt ji pêkanîna hêvîyên edaletê yên ku di beşên berfireh ên civakê de çêbûne, dûr e. Ayan da zanîn ku daxwazên edaletê yên civakê di çarçoveyeke berfirehtir de, ji mafên bingehîn ên girtîyên di girtîgehan de, têne paşguhkirin û desthilatdarî jî bi pêşnûmayekê ku li ber van daxwazan girtî ye, bersiv daye. Ayan destnîşan kir ku rêyên çareserîya demokratîk ji bo pirsgirêka Kurd ne bi pakêtan, lê bi guhertinên hiqûqî yên kokdar gengaz in û got ku pakêt ne reform e, lê saziyeke kontrol û zordestiyê ye.
HÊVIYA CIVAKÊ NAYÊ PÊKANÎN
Dilan Kunt Ayan bi bîr xist ku her carê pakêteke nû ya darazê tê, hêvîya civakê pêkanîna hesta Edaletê ye û ev hêvî beşeke fireh a civakê dihewîne: “Li welêt her carê ku pakêteke darazê tê, hêvîya civakê bi rastî jî li ser pêkanîna hesta edaletê ye. Bifikirin, em behsa pakêtên ku hêvîya edaletê ya gelek beşên civakê, ji gundîyên ku darên wan hatine birîn heta yên ku mafên wan di girtîgehê de hatine desteserkirin, dihewînin, dikin; lê mixabin em dibînin ku desthilatdarî bi pêşnûmayekê ku çavê xwe li van daxwazan girtiye, li hemberî me radiweste. Ev pakêt jî dîsa nebû pakêtek ku li hêvîyên civakê bigere.
Divê em vê yekê jî destnîşan bikin: Em bibêjin ku di derbarê pêvajoyê de hêvîyên me ji vê pakêtê nîn in. Em difikirin ku astengîya li pêşberî çareserkirina pirsgirêka Kurd bi rêyên demokratîk, ne bi pakêtan, lê bi qanûnên pêvajoyê yên bingehîn tenê gengaz e. Bi pakêtan ev pirsgirêk nayê çareserkirin, lê tenê bi guhertinên kokdar. Mînak, divê TMK (Zagona Têkoşîna Dijî Terorê) bi temamî were rakirin, guhertinên di TCK (Zagona Cezayê ya Tirkîyê) de werin kirin, qanûnên vegerê werin çêkirin. Ji ber vê yekê, di vê pakêtê de bê guman hêvîya me ne ew e ku çareserî û qanûnên li ser pirsgirêka Kurd werin çêkirin; lê belê ew e ku çareserîyên li ser benda edaletê ya tevahîya civakê biafirîne û li cihekî be ku daxwaza edaletê ya her beşê civakê pêk bîne.”
GIRTİYÊN SÎYASÎ DÎSA LI DERVEYÎ VÊ MAN
Dilan Kunt Ayan, di nirxandina xwe ya giştî ya li ser pakêtê de, destnîşan kir ku saziya han ne reform e, lê mekanîzmayeke zordestî û kontrolê ye: “Em dikarin bibînin ku li pêşberî me bi rastî ne reformek e, lê pakêtek kontrol û zordestiyê ye. Yanî em dibînin ku çarçoveyek e ku dîsa desthilatdarîya dewletê berfireh dike û mafê welatîyan teng dike. Dema em li van xalan yek bi yek dinêrin, em dibînin ku hinekî jî maf û azadiyan teng kiriye, xalên cezayê berfireh kiriye, bi têgehên razber xalên nû hatine zêdekirin, kontrola li ser înternet û medyaya civakî zêde kiriye, sînorên mafê xwepêşandan û meşê bê kontrol û li gorî karbidestîyên mezin ên rayedaran hatine hiştin; li cihê herî pîroz ê parastinê wek pîşeya parêzeriyê, saziyên dîsîplînê yên baroyan teng kiriye, çavdêrîya li ser daneyên kesane û aboriyê zêde kiriye û di encamê de jî vesaziyeke Covidê hatiye anîn.
Lê belê em dikarin bibînin ku di vê saziya Covidê de jî li cihekî ye ku girtiyên siyasî li derveyî wê hiştiye û cudakarî kiriye. Bi hemî sûcan re sê sal çavdêrîyê tîne, lê kesên ku ji ber sûcên rêxistinî ceza girtine, li derveyî çarçoveyê dihêle. Ev jî nîşan dide ku qanûn bi sedemên cudakarîyê hatiye çêkirin û newekheviyê ranake.”
VESAZÎKIRINEKE KU DIXWAZE KOLANÊ BÊDENG BIKE
Dilan Kunt Ayan, di derbarê saziyên li ser mafê xwepêşandan û meşê de, destnîşan kir ku ew dikarin encamên metirsîdar derxînin û bi berfirehî nirxand: “Derbarê meş û xwepêşandanê de saziyeke wiha tîne: TCK 223 ji nû ve tê nivîsandin û şertê zordestî û gefê tê rakirin. Mînak, di xala 21’an de tê gotin: ‘Kiryarên dijî qanûnîyê yên ne qanûnî’. Kiryareke ne qanûnî têgeheke ewqas razber e ku sînorê wê tune. Kiryarên girtina rêyan ji bo ku karkerek mafê xwe bigire an jî çalakîya bi traktoran, girtina rê ya jinan di meşê de, heta çalakîya xwendekaran a li kampusê jî li gorî vê xalê dikare bi cezakirinê re rû bi rû bimîne. Em dikarin bibêjin ku ev sazî berhema têgihîştineke ku dixwaze kolanê bêdeng bike, ye. Ji ber vê yekê, xaleke ye ku em wê metirsîdar û xeternak dibînin. Her wiha em dibînin ku destûrîya sansûrê ya li ser înternet û medyaya civakî jî berfireh kiriye. Saziyeke heye ku naverok ji hawîrdora înternetê tê derxistin, yanî ne tenê ji malperê, lê bi temamî rakirina gotinên kesekî. Ev li cihekî ye ku destûrîya destwerdanê dide BTK (Sazîya Ragihandin û Teknolojîya Agahîyê). Ev jî saziyeke ye ku maf û azadîyan teng dike û destûrîya sansûrê pir zêde berfireh dike.
Mafê parastinê dilê edaletê ye. Lewma em nêrîna ku sûcên dîsîplînê ji rêxistinên pîşeyî serbixwe werin eleqedar kirin, rast nabînin. Ji ber ku eger serxwebûna pîşeya parêzeriyê lawaz bibe, gihîştina welatîyan a edaletê jî lawaz dibe. Guhertina di zagona parêzeriyê de derbarê tawanbariya dîsîplînê de divê tenê bi kolektîfa hevpar a Yekîtiya Baroyên Navendî û baroyên herêmî re were kirin. Di vî warî de me jî ji baroyan dîtin xwest.”
BINGEHÊ JI BO KU REJÎM HÊ ZÊDETIR BIBE OTORÎTER AMADE DIKE
Dilan Kunt Ayan, bi kurtasî çarçoveya giştî ya pakêtê wiha anî ziman: “Mînak, ew e ku li gorî biryarên betalkirinê yên Dadgeha Destûrî tevbigerin. Lê di vê yekê de jî dîsa Dadgeha Destûrî derxistina wê bi biryarnameya di hukmê qanûnê de li dijî hiqûqê dibîne. Vê carê bi qanûnê tînin û em dikarin bibînin ku bi awayekî qismî û veşartî tiştên ku dixwazin dîsa kirine. Bi kurtasî, em dikarin bibêjin ku ev pakêtên darazê xizmetê didin amadekirina zemînê ji bo ku rejîm hê zêdetir bibe otorîter û ji bo pêkanînên antîdemokratîk.”
