Li Rojavayê Kurdistanê, bertekên li hemberî biryara hikûmeta demkî ya Şamê ya têkildarî Kurdî berdewam dikin û di 17’ê Cotmeha 2026’an de li Qamişloyê Hewldana Bi Qanûnan Misogerkirina Kurdî û Qebûlkirina Kurdî ya weke Zimanê Fermî a Sûriyeyê hate îlankirin. Endamê Hewldana Bi Qanûnan Misogerkirina Kurdî û Qebûlkirina Kurdî ya weke Zimanê Fermî a Sûriyeyê Hesen Mihemed, têkildarî xebat û armancên hewldanê axivî.
Hesen Mihemed di destpêka axaftina xwe de diyar kir ku roja îroyîn bi awayekî cidî hewcehî bi hewldana berbehs heye û got: ‘’Me jî ji bo avakirina vê hewldanê hewlek nîşan da; armanca me ew e ku em zimanê xwe bikin zimanekî fermî. Ji ber ku ev 15 sal in xwendekarên li Rojava bi awayekî giştî bi Kurdî dixwînin û perwerdeya xwe distînin. Mixabin ku di biryara dawîn de Wezîrê Perwerdeyê yê Sûriyeyê bes du sê saet dan Kurdî.
Gelê Kurd, weke di xala 13’emîn a Qanûna Bingehîn de hatiye diyarkirin, gelekî xwecihî ye. Weke hemwelatiyên Sûriyeyê mafê Kurdan heye. Divê bizimanê xwe biaxivin û perwerdeyê bistînin. Lê belê mixabin ku di demên dawîn de ji van mafan paşve gav hatiye avêtin. Ji ber vê yekê ev xebata ku em bi rê ve dibin ew e ku Kurdî li ba Erebî weke weke zimanekî xwecihî were qebûlkirin û statuyeke fermî bi dest bixe. Di gel ku Ereb bi zimanê xwe dixwînin û perwerdeyê dibînin divê Kurd jî bi zimanê xwe perwerdeyê bistînin. Ji ber vê yekê me avakirina hewldaneke bi vî rengî girîng dît.’’
JI BO KURDÎ BIBE ZIMANÊ FERMÎ KARÊ ME WÊ DEWAM BIKE
Hesen Mihemed bal kişanda ser hewldanên ji bo statuya fermî ya Kurdî û got, “Divê kurdî di destûra bingehîn a Sûriyeyê ya paşerojê de weke zimanê fermî bê qebûlkirin. Em ê karên xwe di vê çarçoveyê de dewam bikin. Qebûl dikin ku Kurdî zimanekî xwecihî ye û Kurd welatiyên Sûriyeyê ne. Eger mafên ku bi devkî soza wan hatiye dayin di destûra bingehîn de neyê bicihkirin, wê ev yek neyê wê wateyê ku ev maf hatine naskirin. Di rewşeke bi vî rengî de di mijar amfên Kurdan de wê nikaribe qala edaleteke rasteqîn bê kirin. Ji ber vê yekê em hewl didin. Saziyên mafên mirovan, saziyên civaka sivîl, UNESCO û UNICEF hene. Bi taybetî di mijara perwerdeya zarokan de gelek sazî hene ku axaftina her gelî ya bi zimanê xwe, perwerdeya bi zimanê xwe diparêzin.
Em di wê baweriyê de ne ku eger em hewldanên xwe, karên xwe dewam bikin, bi biryardarî bimeşînin em ê bigihêjin mafên xwe. Em ê bi saziyên ku pêwendiya xwe bi mafên zarokan re heye, saziyên hiqûqê, saziyên navneteweyî re tekiliyê dînin. Di heman demê de em ê bi saziyên neteweyî re yên ku li qada perwerdeya ziman û perwerdeyê dixebitin têkiliyê dînin. Em ê bi saziyên civaka sivîl, rewşenbîr û kesên bi mafên gelan re eleqedar in têkiliyê dînin. Em dixwazin bi hemû saziyên ku pêwendiya xwe bi mafên ziman re heye têkiliyê dînin. Bi saziyên civaka sivîl û navneteweyî re hem li nava Sûriyeyê hem jî li derveyî Sûriyeyê danûstandinên me çêbûn. Beriya ku hewldanê ava bike û bikevin nava tevgerê me têkilî bi wan re danîn û serdana wan kir. Bi nûnerên Asûrî, Ermenî, Keldanî û civakên din re me hevdîtin kr. Bi sazî û kesên ji gelên cuda re me têkilî danîn.
Me eşkere kir ku em hewldaneke sivîl in, bi ti partiyeke siyasî ve girêdayî nîne û hewldaneke aştiyane dimeşînin. Amranca me ew e ku Kurdî li destûra bingehîn a Sûriyeyê ya paşerojê bibe zimanekî fermî û mayinde. Em parçebûnê naxwazin. Daxwaza statuya fermî ji bo zimanekî nayê wê wateyê ku zimanekî din kêm bibe, ji holê rabe yan jî welat parçe bibe. Berevajî vê yekê ev tê wateya dewlemendiyekê. Li gelek welatên cîhanê 2, 3, 4 heta bi 5 zimanan perwerde tê dayin. Em jî dixwazin ev li welatê me pêkan be. Di vê mijarê de em daxwaza piştgiriyê dikin. Kesên ku me hevdîtin bi wan re kirin gotin, ew piştgiriyê didin me, dikarin tevlî hewldana me bibin û Kurd xwedî vî mafî ne. Gotin wê bibin parçeyek ji hewldanê.”
PERWERDEYA BI PIR ZIMANÎ DEWLEMENDÎ YE, NE PARÇEBÛNA WELATEKÎ YE
Hesen Mihemed destnîşan kir ku pir zimanî dewlemendî ye, nayê wateya parçebûna welatekî û axaftina xwe bi vî rengî dewam kir, “Niha li Sûriyeyê li qada perwerde û ziman wê parçebûnek rû nede. Ya tê xwestin, Kurdî di destûra bingehîn de bê garantîkirin. Ev rewş wê ji bo perwerdeya giştî ya li Sûriyeyê û ji bo çanda welêt dewlemendî be. Em dixwazin di vê çarçoveyê de kar bikin. Em dixwazin gelên li derdora me jî di vê mijarê de tevbigerin. Perwerdeya bi zimanê dayikê ya mirovan û qebûlkirina zimanên dayikê li destûra bingehîn bi rengekî fermî, nayê wateya parçebûna welêt. Ev yek lawazbûna zimanekî din an jî qelsbûna zimanê piraniyê yê li Sûriyeyê nîne. Mînak, em Erebî binirxînin. Dema ku Kurdî bû xwedî statuya fermî, ev yek ji bo Erebî wê nebe windahiyek, lê wê bibe dewlemendiyek.
Ev rewş wê perwerdeya li welêt, feraseta giştî û dewlemendiya zimanî zêde bike. Yek ji karên me jî ew e ku dengê xwe bigihînin sazî û kesên pêwendîdar. Em hewl didin xwe bigihînin wan saziyan ku hem bi mafên zarokan re mijûl dibin hem jî bi perwerdeya zarokan a bi zimanê dayikê eleqedar dibin. Heta niha me karîbû dengê xwe bigihînin hin kes û saziyan, bi taybetî li derveyî Sûriyeyê. Lê mixabin hîn me nekariye xwe bigihînin her kesî û hemû saziyan. Ji ber ku ev hewldana me beriya demeke kurt ava bû. Ji bo dengê xwe bigihînin her kesî hewldanên me dewam dikin. Sazî û welatên pêwendîdar li ser axaftin, hînbûn û perwerdeya zarokan a bi zimanê xwe yê dayikê peyman îmze kirine. Divê her zarok bi zimanê xwe yê dayikê biaxive, perwerdeyê bibîne. Axaftina bi zimanê dayikê û perwerdeya bi zimanê dayikê mafê her welatiyan û gelan e.
Di sala 1993’an de Sûriyeyê mohra xwe danî binê peymanekê ku zarok bi zimanê xwe yê dayikê biaxive û hemû gel bi zimanê xwe yê dayikê perwerdeyê bibîne. Ji ber vê jî em ê hewl bidin ku xwe bigihînin saziyê pêwendîdar. Divê ew ji me re bibin alîkar. Em hêvî dikin ku bi ser bikevin. Dixwazim vê bipirsim; Li Swîsreyê bi pênc zimanan, li Kanadayê bi du zimanan, li Efrîkaya Başûr bi çar an jî pênc zimanan perwerde tê dayin. Gelo ev welat parçe bûn? Ya jî ev rewş ji bo wan metirsî bû? Berevajî vê yekê li van welatan hezkirin û wekhevî xurt bû. Di navbera civakan û gelan de diyalogek û feraseteke rast afirî. Ev dewlemendiyek e; divê di navbera mirovan de feraseteke çandî bi pêş bikeve.”
GELÊ KURD DIVÊ XWEDÎ LI KURDÎ DERKEVE
Hesen Mihemed anî ziman ku destpêkirina hewldanê gelekî deng veda û got, “Ji ber ku her kes dibêje, dem hatiye ku gelê Kurd bi zimanê xwe yê dayikê perwerdeyê bibîne. Bi rastî jî gelek keda şehîdan, xwendekar û mamosteya di vî warî de heye. Çalakiyên ji bo Kurdî têne lidarxistin, karên li welêt û derveyî welêt, bi saya gelek têkiliyan hewldaneke girîng hate nîşandan. Piştgirî ji van hemûyan re hate dayin û mirovan piştgiriya xwe eşkere kirin. Em êdî dixwazin ku ev karî li ser zemîneke saziyî bimeşînin û ji bo Kurdî bibe zimanê fermî bixebitin. Weke hewldan me serdana partiyên siyasî yên Kurd kir. Bêyî cudahiyê bixin navbera wan me hevdîtin bi hemû partiyan re kir. Ji ber ku em hewldaneke aştiyane, serbixwe, sivîl û bêalî ne. Divê her kes beşdarî vê hewldanê bibe, piştgiriyê bike û alîkariyê bide karên me. Ji ber vê jî me serdana partiyên siyasî yên cuda yên li Sûriyeyê kir û ew vexwend ku beşdarî hewldana me bibe. Ji ber ku Kurdî zimanê hevpar ê gelê Kurd e, ne yê derdorekê ye.
Lewma em dixwazin siyasetê bidin aliyekî û weke kesên serbixwe vî karî bikin. Armanca me ew e ku ev hewldan karê serketî bike û Kurdî weke zimanê tevahiya gelê Kurd bê qebûlkirin. Lewma em hewl didin her kesî li hev bicivînin. Hêviya me ew e ku partiyên Kurd di çarçoveya vê hewldanê de bibin yek û di mijarên din de jî bi hev re tevbigerin. Lewma me hewl da ku her kesî tevlî vê hewldanê bike û piştgiriya wan werbigire. Piraniya partiyan piştgirî dan me. Gotin ku karê em dikin hêja ye û wê tevlî me bibin. Weke hewldanekê daxwaza me ew e ku gelê Kurd bi berpirsyariya xwe rabe. Beriya ku berê xwe bide saziyên cuda gelê Kurd bi hemû derdorên xwe yên civakî, siyasî, rewşenbîr û akademîk bi berpirsyariya xwe rabe.
Di serî de xwendekar, mamoste û malbat em li bendê ne ku her kes di vê mijarê de berpirsyariyê bi cih bîne. Weke hewldan hêviya me ew e ku ev gel xwedî li zimanê xwe derkeve. Îro roja têkoşînê ye ku ziman bê garantîkirin û di destûra bingehîn a Sûriyeyê ya nû de bi rengekî fermî û mayinde bê bicihkirin. Ji bo vê jî ked, kar, berxwedan û têkoşîn divê. Hêviya me ew e ku malbat hemû zarokên xwe bişînin dibistanên bi perwerdeya bi zimanê dayikê. Di heman demê de em dixwazin kesên ku di saziyên pêwendîdar ên heyî û li qada perwerdeya zarokan cih digirin alîkariyê bi me re bikin. Bi vî rengî em ê karibin Kurdî bikin zimanekî fermî yê Sûriyeya paşerojê. Em Sûriyeyeke bi pir zimanî, pir rengî û wekhev dixwazin. Hêviya me ew e ku em bi hev re bixebitin û gelê Kurd bibe xwedî mafên xwe.”
