“Komîsyona Demokrasî, Xuşk-Biratî û Hevgirtina Millî” ku di Meclîsa Mezin a Tirkiyeyê (TBMM) de hatiye avakirin, roja Sêşemê 5’ê Tebaxê cara yekem civiya. Serokê Meclîsê Numan Kurtulmuş di civîna vekirinê de pêşnûmeyek ji 12 xalan ku prosedur û prensîbên xebatê yên komîsyonê destnîşan dike pêşkêş kir. Rûniştin bi pejirandina pêşnûmeyê bi dawî bû.
Komîsyon dê îro (Înê) civîna xwe ya duyemîn bi civînek girtî lidar bixe. Di vê rûniştinê de komîsyon wê Rêvebirê Teşkîlata Îstîxbarata Millî (MÎT) Îbrahîm Kalin, Wezîrê Karên Hundir Alî Yerlikaya, Serfermandarê Giştî Selçuk Bayraktaroglu û Wezîrê Parastinê Yaşar Guler guhdar bike.
Komîsyon, ku biryar daye hefteyê du caran bicive, ji hêla beşên cuda yên civakê ve bi baldarî tê şopandin. Her çend ÎYÎ Partiyê beşdar nebû jî, civîna yekem li ser daxwazên aştî û demokrasiyê nîqaş hatin meşandin û di heman demê de nûnerên DEM Partiyê mijara “mafê hêviyê” ji nû ve xist rojevê.
Nîqaşên li komîsyonê û guhertinên qanûnî yên ku têne çaverêkirin pirsa “dê çi bibe?” di rojevê de digire. Me bi Endamê Komîsyona Meclîsê ya DEM Partiyê Cengîz Çîçek re li ser bersivên van pirsan axivî.
Komîsyona Meclîsê ya ku demek dirêj e dihat nîqaşkirin, civîna xwe ya yekem lidar xist. Di vê civînê de çi hat nîqaşkirin? Kîjan xalên sereke hatin destnîşankirin?
Di çarçoveya pirsgirêka Kurd de, kombûna hemû partiyan, ji bilî ÎYÎ Partiyê, di bin banê komîsyonekê de xwedî girîngiyeke dîrokî ya pir mezin e. Ev cara yekem e ku em di lêgerîna çareseriyek ji bo pirsgirêka Kurd û armanca siberojeke demokratîk de temsîliyeteke ewqas berfireh a meclîsê dibînin. Ya ku vê pêvajoyê ewqas bi qîmet dike ev e.
Kombûna komên siyasî ku nêzîkî ji sedî 98’ê îradeya gel di komîsyonê de temsîl dikin, girîng e. Ji ber vê yekê, divê hemû partî girîngiya vê pêvajoyê zanibin.. Pir girîng e ku hemû kesên ku ji bo demokrasiyê têdikoşin û xwe berpirsiyarê siberoja azad û demokratîk a Tirkiyeyê dibînin, rola dîrokî û rewatiya vê komîsyonê fam bikin.
Divê em hemû bi hev re bixebitin da ku ev hevgirtin, ev hevrêzî bênavber berdewam bike û bi tevahî rola xwe ya dîrokî bilîze. Di heman demê de, berpirsiyariyeke bingehîn e ku hêzên civakî yên li derveyî meclîsê li kêlek û li pişt vê bingeha rewa bisekinin û li rêyên berfirehkirina vê têkoşînê bigerin.
Roja yekem a komîsyonê bi nîqaşên li ser rêbaz û prensîbên xebatê derbas bû. Numan Kurtulmuş û nûnerên partiyan di derbarê pêvajoyê de peyamên berfirehbûn û xwedîderketina cihêrengiyê dan. Her çend li ser her mijarê lihevkirinek nehat kirin jî, nêzîkatiyek hişmend û berpirsiyar derket holê. Her çend destpêk girîng be jî, armanca dawîn ew e ku bi rêya pêkanîna çareseriyên demokratîk û aştiyane gavên berbiçav werin avêtine. Ev pêvajo ne tenê ji bo meclîsê, ji bo hemî beşên civakê berpirsiyariyek e.
Di vê xalê de weke endamê partiyekê ku demeke dirêj e ji bo aştî û demokrasiyê têdikoşe, civîna yekemîn a komîsyonê hêvî da we?
Berevajî pêvajoya aştiyê ya 2015’an, îro, ji bilî ÎYÎ Partiyê, hemû partiyên siyasî têgihiştineke hevpar parve dikin ku divê pirsgirêk çareser bibe. Ev wekî derfeteke dîrokî tê dîtin. Navê komîsyonê bi xwe nîşan dide ku nêrînên siyasî yên cihêreng li ser têgihîştineke berfireh li hev kirine. Armanc ew e ku di pirsgirêka Kurd de tundûtûjî ji holê were rakirin û çareseriyeke qanûnî û siyasî were pêş xistin.
Ev pêvajo wekî “bişkoka yekem a ku tê girtine” hatiye binavkirin û destnîşan dike ku ger bi gavên rast were destpêkirin, bingehek saxlem ji bo Komara Demokratîk dikare were danîn. Lihevkirin û îradeya hevpar a di nav Meclîsê de rewatiyê dide pêvajoyê.
Bi kelecaneke mezin bendewariyek bo komîsyonê hebû. Di vê wateyê de komîsyon wê bersivê bide daxwazên gelê Kurd, netewe û baweriyên din?
Erka komîsyonê ne tenê amadekirina qanûndanînê ye; ew her wiha xurtkirina rewatiya civakî û têkilîdana bi civaka sivîl û hemû aliyên peywendîdar re ye. Veguherîna demokratîk divê hem reforma qanûndanînê û hem jî guhertina zîhniyetê armanc bike.
Tê destnîşankirin ku, pêvajo divê tenê ji komîsyonê re neyê hiştin; divê hemû hêzên civakî – civaka sivîl, tevgerên jin û ciwanan, rêxistinên kedê û avahiyên siyasî yên cûrbecûr – bi awayekî çalak beşdar bibin. Wekî din, dema ku şert û merc biguherin, ev gav dikarin bi hêsanî werin vegerandin. Divê ev serdem ne wekî serdemek li bendêbûnê, berevajî wekî serdemek beşdarbûn, înîsiyatîf û şekildana pêvajoyê bi gel re bê dîtin.
Rêber Apo hema hema di her hevdîtinê de behsa komîsyona ku wê li Meclîsê bê avakirin kir. Ev yek, bû yek ji gavên girîng ên vê pêvajoyê. Komîsyona ku her kes ji nêz ve dişopîne, wê ji niha û pê ve xwedî kareke çawa be? Ji bo ku bawerî bide hemû gelan dê kengî gavên şênber werin avêtin?
Her çend komîsyon ne dezgehek be ku bikaribe tevahiya pêvajoyê bi tena serê xwe birêve bibe jî, ew roleke girîng dilîze. Pênasîna Birêz Abdullah Ocalan a “komîsyoneke bi temamî destûrdayî” vê rola dîrokî teqez dike. Di pêvajoyên aştiyê yên berê de, Birêz Ocalan ji berê ve beşdarbûna tevahiya meclîsê ji bo xurtkirina rewatiyê û temsîlkirina îradeya gel girîng dibîne. Beşdarbûna meclîsê hem bingehên qanûnî û hem jî yên rewa xurt dike û beşdarbûna bi mîlyonan kesan û civakên cihêreng misoger dike.
Wekî din, ji bo birêvebirina rast a aliyê siyasî yê pêvajoyê, divê dengê aktorên têkildar were bihîstin û çareseriyên wan ên pêşniyarkirî werin nirxandin. Ev mijar ne tenê li ser têkoşîna gelê Kurd a ji bo azadiyê ye, di heman demê de li ser siberoja demokratîk a hemû gelên Tirkiyeyê jî ye.
Divê komîsyon ji hînbûnên hatî avakirin dûr bikeve, ji ber xwe bûnê derbas bike û gavên wêrek û tevgir bavêje. Divê daxwaza Birêz Ocalan a ji bo hevdîtineke rû bi rû bi komîsyonê re jî were esas girtin; çawa ku Wezîr û Serokê Teşkîlata Îstîxbarata Millî (MÎT) dê werin guhdarîkirin, divê derfet werin dîtin ku bi nûnerên siyaseta Kurd re jî hevdîtin bikin.
Komîsyon dê bi rêkûpêk heftane bicive; pêşnûmeyên qanûnan dê bi piraniya dengdanê ji pêncan sê werin pejirandin. Ev rêje nîşaneya lihevkirin û rewabûnê ye. Ya girîng ev e ku komîsyon ne tenê ji bo pirsgirêka Kurd, di heman demê de bo pirsgirêkên civakî û siyasî yên kûr ên Tirkiyeyê jî wê çareserî peyda bike.
DEM Partî dê di van hewldanan de bi baldarî berpirsiyariyên xwe bicîh bîne, rolek navbeynkar û lihevhatî bigire ser xwe. Diyalog û danûstandin dê wekî nirxên jêneveger ên siyasetê werin parastin.
Bi gotinên Birêz Ocalan: “Ev ax dê êdî ji bo kesên ku demokrasiyê hem maf û hem jî erkê xwe dibînin bibin mal.”
