Dewleta Tirk û komên çeteyên girêdayî wê êrîşên xwe yên li ser herêmên Rêveberiya Xweseriya Demokratîk a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, didomînin. Di êrîşên hewayî û bejahî de, jin û pitik jî di nav de sivîl tên qetilkirin. Li Girê Spî, Serêkaniyê û Efrînê ya dagirkirî, ji destpêka dagirkeriyê û vir ve sûcên şer û sûcên li dijî mirovahiyê tên kirin.
Ev sûcên ku ji aliyê dewleta Tirk ve li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê û herêmên dagirkirî tên kirin, di 5-6’ê Sibatê de li paytexta Belçîka Brukselê ji aliyê Dadgeha Gelan a Daîmî (PPT) ve hate nirxandin. Ev rûniştin bi navê “Dadgeha Gelan a Rojava” hate lidarxistin. Rojnamevana Belçîkayî û Parazvana Mafên Mirovan Gabrielle Lefevre ku bi xebatên xwe yên di qada mafên mirovan de navdar bûye, di nava şandeya darazên dadgehê de cih girt.
Rojnamevan Gabrielle Lefevre Rojhilata Navîn ji nêz ve nas dike. Em têkildarî sûcên dewleta Tirk ên li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, modela Rojava, bêdengiya civaka navneteweyî û gelek tiştên din bi Gabrielle Lefevre re axivîn.
Gabrielle Lefevre diyar kir ku Dadgeha Gelan a Daîmî pir girîng e û wiha got, “Bi dehan sal in ez xebatên vê dadgehê dişopînim. Bêedaletî û zextên li dijî gelan, tê îfşakirin. Me têkildarî helwesta şandeya dadgehê, pêşnûmebiryarek ragihand. Pêşnûmebiryara me têra xwe vekirî bû. Jixwe dijberiya me ya li hemberî sûcên şer, sûcên li dijî mirovahiyê û qirkirinê tê zanîn. Eger çav li vê rewşê were girtin, teqez wê ev qirkirin temam bibe. Lewma, divê civaka navneteweyî mudaxile bike, yan em ê rû bi rûyê qirkirinekê bimînin.
Karesata herî mezin a niha ya demokrasiyê ew e ku nikare qirkirinê asteng bike. Lê belê di destê me de hemû îspat hene. Min ji çavkaniyên din jî îspatên ku dozgeran pêşkêşî me kirine piştrast kir û derket holê ku her tişt rast e.
Desthilatdariya li Tirkiyeyê – serokkomar û wezîr – carna li ser medyaya dîjîtal çalakiyên xwe yên sûc weke ‘têkoşîna li dijî terorê’ nîşan didin û pesnê xwe didin. Di vê xalê de dixwazin raya giştî manîpule bikin. Hewl didin bandorê li raya giştî ya Tirk bikin û di asta navneteweyî de pêşî li rexneyan bigirin.”
RAPOR SÛCAN ÎSPAT DIKE
Gabrielle Lefevre destnîşan kir ku rastî li holê ne û zelal in û ev tişt bilêv kir: “Gelek raporên Neteweyên Yekbûyî, Human Rights Watch, Amnesty International û rêxistinên din ên navneteweyî hene. Ti kes nikare van rêxistinan bikire yan jî manîpule bike. Bi dehan salan pisporiya xwe îspat kirin. Ji xeynî xebatên dadgehê, me raporên van saziyan lêkolîn kir. Em gihiştin encamekê ku bi delîlên dozgeran re li hev dihatin.
Berxwedana li dijî dagirkeriyê, weke terorîzm tê pênasekirin. Li Sûriye û Rojava tiştên diqewimin, berxwedana li dijî hêzeke dagirker e. Yanî ne terorîzm e. Di dema Şerê Cîhanê yê Duyemîn de berxwedêrên Ewropayî li dijî dagirkeriya Elman bûn. Ev berxwedêr ji aliyê Elmanan ve weke terorîst hatin pênasekirin. Lê belê di rastiyê de ew şervanên berxwedanê bûn. Di hin rewşan de berxwedan û berxwedana çekdarî neçarî ye.”
TIRKIYE BERPIRSYAR E
Gabrielle Lefevre di berdewamiya axaftina xwe de wiha pêde çû: “Komên ku em jê re dibêjin ‘şervanên wekîl’ ji aliyê Tirkiyeyê ve tên parastin. Ev kom ji aliyê Tirkiyeyê ve tên biçekkirin û rêvebirin. Di rastiyê de Wezîrê Parastinê yê Tirk van hêzan koordîne û organîze dike. Li herêmên ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine dagirkirin rêveberî Tirk e, her tişt bi Tirkî tê kirin û hwd ev yek rewşê hîn zelaltir dike. Her wiha balafirên bêmirov û teknîkên ku tên bikaranîn, ne ayîdê van koman, ayîdê artêşa Tirk in.
Dadgeha Gelan a Daîmî (PPT) hewl dide balê bikişîne. Lê belê, konjonktura jeopolîtîk a heyî ew qasê tevilhev e ku, Neteweyên Yekbûyî jî bêçare ye û Serokkomar Erdogan jî vê pir baş dizane. Erdogan bi rengekî pir qurnaz, hiqûqa navneteweyî tune dihesibîne û zextên xwe yên li ser Rojava didomîne. Dixwaze modela demokratîk a li ser esasê wekheviya jin-mêr a Rojava ji holê rake. Ji ber ku ev model ji bo Tirkiyeya muhafazakar a li ser esasê yek olê, gef e. Peymanên Cenevre û hiqûqa navneteweyî jî, bi temamî tune tên hesibandin.”
GUHERTINA VÊ NÊZÎKATIYÊ
Gabrielle Lefevre diyar kir ku ev bi rastî jî rewşeke tevlihev e û got, “Mesele ne modernîzekirina van e, tenê divê bên sepandin. Jixwe pirsgirêk jî li vir e, hêzên serdest ên cîhanê naxwazin van peymanan bisepînin. Bo nimûne Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê rêzê li tu peymanê nagire û hiqûqa navneteweyî paşguh dike. Wisa bawer dike ku ev peyman ji bo wê derbasdar nînîn. Ev hevsengiya hêzê ye lê divê em welatî zextê li ser hikûmetên xwe çêkin ku di vî warî de gav biavêjin. Lê li hember rewşa li Rojava, welatên biçêk yên wekî Belçîkayê jî dikarin midaxele bikin. Heger çend welatên wiha werin ba hev em dikarin rewşê biguherînin. Loma divê em hêviya xwe ji dest nedin. Lê belê divê niha em demildest ji bo rawestandina qetlîamên li Rojava bixebitin. Ne tenê gel, divê em rê li ber çand, bîr û modela ku dê ji bo cîhanê bibe mînak jî biparêzin.
Divê gelê Sûriyeyê bi xwe modela Rojava daxwaz bike lê ne xwedî wê hêzê ne. Niha komeke cîhadîst li ser desthilatê ye û pêvajoke derbasînê dijîn. Her wiha ev kom dibêje ku hazir e feraseta rêvebirinê biguherîne û ew ê kiryarên DAÎŞ’ê neke. Em jî li benda vê ne ku bibînin. Bi ya min ev ne demokrasiyeke têkûz e lê ne dîktatoriyeke xwînxwar û tundrew a îslamîst e jî. Lê em ê binêrin ka wê bikare pêkhateyên cuda yên civaka Sûriyeyê bîne ba hev an na.”
ROJAVA JI BO PÊŞEROJÊ MODELEKÊ PÊŞKÊŞ DIKE
Gabrîelayê diyar kir ku modela Rojava li gelek welatên ku baweriyê bi demokrasiyê tîne dikare bibe mînak û wiha got: “Demokrasiya me bi rastgiriya tundrew hatiye sînordakirin. Loma modeleke me nîne. Loma bi ya min divê hindî ji destê me tê em piştgiriya vê modelê bikin, ev modela pêşerojê ye.
Heger em pergaleke demokratîk bixwazin, va ye modela Rojavayê pêşeroj e. Ew hemû pirsgirêkên çînî, aborî û zayendî çareser dike. Ew modeleke nûjen a li gor teknolojî, felsefe û çanda civakan e. Heger rêveberên li Sûriyeyê xweseriyê qebûl bikin, ev dê ji bo pêşerojê bibe gaveke gelek mezin. Lê desthilat tişta em dibêjin xweserî wek serwerî dibînin û feraseta xwe ya serweriyê datînin beramberî serweriya yên din.”
‘EM PIŞTGIRÊN OCALAN Û PKK’Ê NE’
Gabrielle Lefevre axaftina xwe wiha bi dawî kir: “Em her tim alîgirê têkoşîna PKK û Ocalan in û gelek kesên din jî berdewam piştgiriya wan dikin. Pêşverûyên li Belçîkayê bi vê têkoşînê re her tim di nav pilştgiriyê de bûne.
Her wiha îro di navbera Îmralî û desthilatê de çend danûstandin hene lê ez naveroka wê nizanim, tekane tişta ku dizanim ew e ku Serokkomarê Tirkiyeyê modela Rojava li Tirkiyeyê naxwaze. Loma dixwaze vê modelê li Sûriyeyê jî ji holê rake. Ji ber ku serkeftina modeleke wiha ya nêzî sînorên wî ji bo wî metirsîdar e. Lê dîsa jî ev Erdogan e, diyar nabe ka wê çi bike.
Her çiqas ev rewşeke tevlihev be jî li welat gelek pêşverû hene ku dê berdewam piştgiriya Kurdên berxwedêr bikin. Tenê divê mirov hêvîdar be û berdewam modela Rojavayê bide naskirin. Ji ber ku divê ev modele feyzeke mezintir bide her kesê ku alîgirê demokrasî û modernîzmê ye. Ev şoreşek e ku ji cudahiyên gerdîşî yên wekî feqîr û dewlemend, jin û mêr derbas dibe û mafê herkesî di nav civakê de mîsagor dike ku di nav qalibên rêz û xweşbîniyê de bi rêbazên xwe beşdarî civakê bibe û wê dewlemendtir bike.”
