Bi hilweşîna rejîma Baas û hatina desthilata HTŞ’ê rewşa jinan di Sûriyeyê de ber bi guhertinên mezin ve çû. Li şûna ku maf û azadiyên xwe bi dest bixin, hîn zêdetir mafên wan hatin nixumandin. Tevger û jiyana jinan di nav sînor û qeydên ku desthilata HTŞ diyar kirî de ma. Endama Buroya Têkiliyan a Kongra Star Emîne Osê li ser rewşa jinan a li Sûriyeyê û girîngiya yekîtiya jinan ji ANF’ê re axivî.
Endama Buroya Têkiliyan a Kongra Star Emîne Osê di destpêka axaftina xwe de qala destpêka şoreşa Sûriye û pêşengtiya jinan di nav de kir û got: ”Ji 2011’an ve ji bo rûxandina rejîma Baas a tenê yek reng û yek deng ku hebûn û biryara jinan di nav de tine bû, jin pêşengtiyê kirin. Lê piştî ku şoreş vegeriya û ket bin xizmetê dewletên derveyî Sûriyeyê û komên çekdar derketin, gelek jinên Sûrî xwe paş ve kişandin. Ji bo wê jî em dikarin bêjin ku di encama şerê 14 salan de ên ku herî zêde têde êş û zehmetî kişandin jin in. Li aliyeke din li Herêmên Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê rewşeke cudatir dihate jiyîn, ji ber ku di gelek aliyan de parastina jinê hate kirin û jinan xwe birêxistin kir. Jinan dikarîbûn di hemû qadên jiyanê de cih bigrin û xwedî îrade û kesayeteke xurt bibin.”
Emîne Osê bal kişand ser pêvajoya rûxandina rejîma Baasê û wiha pê de çû: ”Çawa ku gel bi rûxandina rejîma Baasê re kefxweş bû, jin jî kêfxweş bû lê kefxweşiyeke bi tirs bû û di serê xwe de gelek hesab derbas dikir. Ji ber ku di armancê de ên ku hatine şûna rejîma Baasê, zihnîyeta wan li hember doza jinê çiqasî ji yê rejîma Baasê cûdatir be û eger ne xirabtir be wê çiqasî baştir be. Ev xal hemû di serê jinê de digeriyan. Li aliyeke din komên HTŞ’ê ku hatin xwedî îdolojiyekî Îslamî ya hişkin, wê ji bo jinê heta kijan astê azadî û mafê wê bigre dest, her wiha wê heta kijan astê berpirsyartiya xwe li hember jinê û civaka xwe û welatê xwe û malbata xwe pêk bîne. Ev hemû ji bo jinan dibin mijara metirsiyan. Komên çete jinan kirine weke amûrek ku bi rêya wê pere bi dest bixin.”
Emîne Osê diyar kir ku ji despêka desthilatdariya HTŞ li Sûriyeyê ve ji jinê re çarçoveyek hatiye diyarkirin û ev tişt li ser axaftinên xwe zêde kir: “Ji roja yekê ya desthilatdariya xwe li Sûriyeyê ve, HTŞ’ê jinan bi hin pîvanan re de sînordar kir. Ji şeklê wê û heta çûyîna wê ji bajarakê heta bajarêkê din divê di sînora wan pîvanan de be. Li kêleka wê heta çalakiya ku jin bixwazibe li dar bixe divê pîvanên ku jê re danîne derbas neke. Ev biryarên ku derketin hişt ku metirsîyên jinan zêde bibin û bibe sedem ku hemû jinên Sûriyeyê di nav lêgerînê de bin ku çawa bikaribin mafê xwe bi van guhertinan re bikin di bin garantiya destûrê de. Jina Kurd jî ji despêka Şoreşê de pêşengtiya wê kir. Ji bo Kongra Star û rêxistinên di herêmên Bakur û Rojhilatê Sûriyê , heyî de di despêkê de gavek dan avêtin. Di serî de ji bo diyarkirina pêşeroja jin dekarasyonek ji aliyê Kongra Star ve hate belav kirin. Şêwr û diyalogên berfireh yên jinan jî hatin lidarxistin. Di heman demê de dan û standinan bi jinên Sûriyeyê re çêbûn. Îro jinên Sûriyeyê gihişt baweriya ku mifteya çareseriyê, çareserkirina doza jinê ye. Eger doza jinê neyê çareserkirin ne mumkine demokrasî li Sûriyeyê were pêk anîn.”
Emîne Osê destnîşan kir ku divê tevî hemû kiryaran jî têkoşîneke xurt bi hevgirtina jinan bê kirin û ev tişt got: “Ji bo ku şekl û nêrîna jinê îfadeya herî rast a demokrasiya Sûriyeyê bike, divê bi awayekî xurt jinên Sûriyeyê bi hemû pêkhate û mezheban re li ser hinek prensîpan li hev bikin. Li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê hevgirtin û dan û standinek wiha di navbera hemû jinan de hebû. Îro ev hevgirtina ku di çarçoveya erdnîgariya teng de me bi rêxistina xwe çêkiriye, em ê çawa li hemû Sûriyê bikin model ku hemû jinên Sûriyeyê xwe di vê modela xweser, xwedî nêrîn û maf de bi hev re bikaribin tekoşînekî xurt bidin meşandin.”
Emîne Osê da xuyakirin ku hewldanên wan ên ji bo xwe gihandina li jinên Sûriyeyê û bi hev re nîqaşkirina doza jinê cidî ne û wiha got: “Bi israra avakirina guhertinê me bi salan tekoşîn kiriye û yê ku herî zêde daxwaza guhertinê dike jin e. Ji bo wê em ê tekoşîna xwe xurtir bikin da ku destkeftiyên ku me bi dest xistine di destûrekê ku tê de bê parastina van destkeftiyan bike de cih bigre hebe. Ji bo wê xebatê me bi hemû jinên Sûriyeyê re bi awayekî berfireh heye. Doza Kurd dozeke girîng e. Li Sûriyeyê çaresernekirina doza Kurd wê bibe sedema bêîstîqrariya Sûriyê. Ji bo wê pêwîste doza Kurd bi awayekî wekhev were çareserkirin. Li ser wê esasê hewldanên avakirina yekîtiya Kurd hene û ev xebat êdî ber bi dawiyê ve diçe. Yekbûna nêrîna Kurdan a sîyasî ji bo pêşeroj û çareserîya pirsgirêka Kurd divê bê avakirin.”
Emîne Osê eşkere kir ku ji bo yekîtiya jinan jî xebatek berfireh tê meşandin û wiha domand: “Bi gava yekîtiya nêrîna Kurd re, jinên Kurd jî gavek avêtin û komîteyek avakirin da ku serlêdana hemû yekîtî, rêxistinên jinan ên sîyasî û civakî û kesayetên serbixwe, rewşenebîr û jinên navdar û xwedî rol di civaka Kurdî de bikin û nêrînên wan bên girtin. Ku em wek jin erka xwe li hember sîstema xweser û sîstema giştî pêk bînin. Ji bo wê jina Kurd bi yekîtiya xwe dikarin bibin hêz û piştevaniya xurt ku civaka Kurd bi giştî ber bi yekîtiyê ve bibe. Li ser wê esasê amadekariyên me hene ku berî konfreansa yekîtiya Kurd a giştî bê lidarxistin, em konferansa jinan li dar bixin. Em bikaribin bi hejmara jinên ku tevlî vê konfransê bibin delegeyê konfransa giştî bin. Biryarên ku derkevin û prensîbên ku li ser bên li hevkirin, li ser jin û mafê jin de wê di nav nêrînên siyasî di konfransa giştî de cih bigrin da ku dema ku dîyalogek çêbû mafê jin bikevin bin garantiyên destûrî de.”
Emîne Osê bi berfirehî xebata Konfransa Jin a Niştîmanî nirxand û wiha got: “Di vê konfransê de wê nûnerê jinan ji hemû sazî û rêxistinan, însiyatîfên ku pêşketine wê tevlî bibin. Hejmara jinên ku tevlî bibin wê nêzî 400 jin be. Îro rastiya herêma me û rastîya gelê Kurd çûyîna ber bi yekîtiyê veji her tiştê girîngtir dibîne. Di dema ku di Sûriyeyê de ji nû ve hevsengiyek tê avakirin di wir de nûnerên gelê Kurd wê çawa nûnertiya gelê Kurd bi nêrîneke hevbeş bikin? Em vê mijarê pir girîng dibînin. Wê carek din berî lidarxistina Konferansê serdana hemû sazî û rêxistinan jinan bên kirin û nêrînên wan di milê sîyasî û aliyên dîtir de bên girtin. Gel û jinên Kurd bi yekîtiya xwe wê bibin hêz û tifaqa bi jinên ji pêkhateyên din re zêdetir xurt bike. Yekîtiya Kurdan wê Sûriyeyê xurt bike.”
Emîne Osê bal kişand bi ser girîngiya li darxistina Konferansa Niştîmanî ya Jin di vê demê de û got: “Niha Sûriye di pêvajoyeke nû re derbas dibe, yasayên wê hîna nehatine nivîsandin û hîna polîtîkaya dûrxistina gelê Kurd ji gelek mijaran heye. Ji ber wan girîng e ku yekîtiya Kurd û yekîtiya jinên Kurd bê avakirin û awayekî bi hêz nêrîna xwe ji bo çareserîyê bide pêş.”
Emîne Osê ji bo xurtkirina yekîtiyê bang li hemû jinan kir û wiha bi dawî kir: “Ev konferans wê peyamê bide ku hemû pêkhate bikaribin yekîtiya xwe ava bikin û bi hev re bikevin têkiliyê ku li ser wê yekîtiya jinên Sûriyeyê were avakirin.”
