Tirkiye di hefteyek tarî ya ku saziyên perwerdehiyê veguheriye qadên tundiyê de derbas dibe. Raya giştî ya ku ji ber êrîşa Lîseya Anadoluyê ya Pîşeyî û Teknîkî ya Ahmet Koyuncu ya navçeya Sêwereg a Rihayê, 16 kes birîndar bibûn hejiya, bi nûçeya 9 kesên li Mereşê hatin qetilkirin re şîn û hêrseke mezin çêbû. Aliyê hevpar ên herdu trajediyan ew e ku destên ku tetik kişandin zarok bûn.
TÊKÇÛNA POLÎTÎKAYÊN EWLEHIYÊ Û ASAYÎBÛNA TUNDIYÊ
Desthilatdar dibistanan wekî avahiyên betonî û kamerayên ewlehiyê dibîne, bi guleyên li Mereş û Sêweregê careke din têk çû. Bi salan e hêzên ewlehiyê li dibistanan bi cih dikin, dîwaran bilind dikin û bi modela “bekçî” îdîa dikin ku ewlehiyê digirin. Tundî li ber deriyên dibistanan, di hişê civakê û di vala pergalê de dest pê dike, nabîne.
Ji ber ku zimanê tundiya ya kolanan ketiye navenda siyasetê, di rêzefîlmên televîzyonan de şêweya jiyana “mafyayî” û çekan wekî pêşandana hêzê tê pîrozkirin, ev jî di cîhana zarokan de tundî wekî tekane rêbaza çareseriyê tê dîtin.
Desthiladar li hemberî vê rizîna çandî ti polîtîkayên pêşîlêgirtinê pêş nexistiye; berevajî vê zimanê dijberiyê tengezariya civakî zindî dihêle û ev jî her roj sûcdarên di temenê zarokatiyê de xwedî dike.
EV BERDELA DEST JÊ BERDANA DERSA REHBERIYÊ YE
Pergala perwerdehiyê ji avaniyek ku piştgiriya pêşkeftina derûnî û civakî ya zarokan dike derketiye û veguheriye “mekanîzmayek hilbijartinê” ya ezmûnan. Ji ber kêmbûna karmendan xizmetên şêwirmendiya psîkolojîk û rêhberiyê yên dibistanan bê bandor hatiye hiştin, rê li ber pergala zarokên ku di xetereya kişandina nav sûc de ne nas bike, digire.
Wekî ku di rewşa dibistana navîn a pîşeyî ya li Sêweregê de tê dîtin, ciwanên ku ji hêla akademîk ve derveyî pergalê hatine hiştin, terkî çarenûsa xwe hatine kirin. Soza desthilatê ya “li her taxê dibistan” saziyên hundirê wan vala, bê derfetên civakî bêpar û xwendekaran tenê wekî îstatîstîk dibînin, hatine avakirin.
Travmayên ku zarok dijîn, metirsiya pêşerojê li şûna ser maseya rehberiyê bibînin, di çerxa tundiyê de dibînin.
ZÊDEBÛNA BI ÇEKBÛNA TAKEKESÎ Û POLÎTÎKAYA BÊCEZATIYÊ
Ji ber ku êrîş ji hêla sûcdarên zarok ve bi çekan hatine kirin, bêkontroliya bi çekbûna takekesî ya desthilatê û polîtîkaya “bêcezatiyê” rê li ber nîqaşan vedike. Îro zarokek dikare bi hêsanî li ser înternetê an jî bi rêya torên neqanûnî xwe bigihîne çekan nîşan dide ku valahiyên mezin di mekanîzmayên kontrolê yên dewletê de hene.
Her wiha kêmbûna navendên rehabîlîtasyonê yên ji bo zarokên ber bi sûc ve tên kişandin, qanûnên parastina zarokan bi bandor nayê bikaranîn rê li ber dubarekirina sûcam vedike. Li şûna ku verastkirineke qanûnî yê radîkal ku bidestxistina çekan dijwartir bike derxîne, desthilat vê pirsgirêkê wekî “bûyera polîsan” dibîne û bi vî awayî mekanîzmayên kontrolê yên ku sûcdarên rastîn in diparêze.
RASTIYA POTANSIYEL A SÛC
9 kesên ku li Mereşê jiyana xwe ji dest dan û 16 birîndarên li Sêweregê encama xeletiya stratejîk a desthilatê ya polîtîkayên zarokan ne. Ne wekî ku zarokan “kirdeyên ku divê werin parastin”, wekî “bireserên divê bên terbiyekirin” an “sûcdarên potansiyel” dibîne û bi nêzîkatiyek li ser bingeha mafên zarokan bi tevahî ji holê radike.
Pêkanînên ku li dijî ruhê Qanûna Hejmar 5395 ya Parastina Zarokan têne kirin, li şûna qadên civakî ku wê zarokan ji tundiyê dûr bixin bên avakirin, wan terkî kolanên ku tundî lê çêdibe û hawîrdorên ku nayên kontrolkirin kirine. Ev yek careke din nîşan dide ku pergala perwerdehiyê tenê ji avahiyan pêk nayê; pirsgirêka rastîn avakirina atmosferek aştiyê ye ku zarok karibin bi ewlehî xewnan bibînin, bi zimanê xwe yê zikmakî û nasnameya xwe azad hîs bikin.
Guleyên li Riha û Mereşê teqiyan ne tenê polîtîkayên ewlehiyê yên desthilatê, di heman demê de rastiya rêveberiya ku aştiya civakî û pêşkeftina zarokan paşguh dike, nîşan dide. Ji bo dibistan dîsa bibin qadên bi ewle bi rêya detektorên metal, bi pêşîgirtina kêmasiyên pergala ku tundiyê diafirînin û derbasî modela perwerdehiya demokratîk bibin.
