Di dawiya sedsala 20’an de, şert û mercên guncaw ji bo veguherîna emperyalîzma ultra-kapîtalîst derketin holê, ku ji hêla pêvajoyên siyasî, aborî û civakî yên globalîzasyonê ve hatine şertkirin. Globalîzasyon “pêvajoyek e ku sînorên neteweyî hildiweşîne, aboriyên neteweyî, çand, teknolojî û rêveberiyê yek dike, û têkiliyên tevlihev ên hevgirtî diafirîne.” Rêxistinên aborî yên hevrêz ên navneteweyî (IMF, WTO) di çarçoveya pêvajoyên globalîzasyonê de tevgeriyan. Di encamê de, dewletên neteweyî desthilatdariya xwe winda kirin an jî neçar man ku wê bi saziyên herêmî an navneteweyî re parve bikin. Kontrola siyasî ya xakî ya dewletên serdest li ser yên girêdayî, ku taybetmendiya emperyalîzma klasîk e, bi formên hêzê yên belavbûyîtir ve hate guheztin, ku bi rêya danûstandinên navneteweyî, qanûn û peymanên ku ji hêla rêxistinên aborî û siyasî yên navneteweyî ve hatine çêkirin, têne rêve kirin.
Kapîtalîzma globalîzekirî pêkhatineke nû ya jeopolîtîk û aborî ya civakî bû ku îmkana ultra-kapîtalîzmê vekir.
Ew aboriyên piştî-sosyalîst ên reqabetkar û girêdayî hev ên Ewropaya Rojhilat, Yekîtiya Sovyetê ya berê û Çînê dihewîne. Di dawiya salên 1980’an de, di serdema reformên aborî yên radîkal de di civakên dewlet-sosyalîst ên Ewropî de, xuya bû ku taybetkirina pargîdaniyên dewletê ji hêla Rojava ve û pejirandina prensîbên bazarê li ser hesabê plansaziyê dê civakên piştî-sosyalîst biguhezîne nav pergala cîhana kapîtalîst. Heta sala 2001’an, zêdetirî 185 welat endamên IMF’ê û zêdetirî 150 welat endamên Rêxistina Bazirganiya Cîhanê bûn: civakên piştî-sosyalîst tevlî pergala cîhana kapîtalîst bûbûn. Formên nû yên hevkariyê di navbera komên herêmî yên wekî Yekîtiya Ewropî û Yekîtiya Aborî ya Avrasyayê û rêxistinên navneteweyî yên wekî IMF, WTO, Banka Cîhanî û NY de derketin holê. Hem dewletên refahê yên Ewropaya Rojava û hem jî Çînê aboriyên bazarê yên reqabetkar ên lîberal qebûl kirin û xwedîtiya taybet a hebûnên hilberîner berfireh kirin. Veberhênana rasterast a biyanî herikîn van dewletan, xwedîtiya hebûnên pargîdaniyan veguheztin veberhênerên biyanî. Berfirehbûna Yekîtiya Ewropî da ku dewletên Ewropaya Rojhilat ên piştî-sosyalîst jî tê de bin û ketina Çînê nav pergala aboriya cîhanî yekbûna sermayedarên neteweyî hêsan kir. Lê ultra-kapîtalîzm dîsa nehat.
Sedemên sereke yên ku ev çênebû ev in ku kapîtalîzmên neteweyî metirsiya li ser hebûna xwe dîtin û kapîtalîzma ku ji hêla dewletê ve tê kontrolkirin destkeftiyên sermayeya navxweyî yên ji derve red kir an jî bi tundî sînordar kir. Hêzên siyasî yên ku di dewletên neteweyî yên kapîtalîst de cih girtine, nexwestin hêza xwe winda bikin û kontrola xwe ya li ser hêza dewletê ji bo pêşvebirina berjewendiyên xwe yên siyasî bi kar anîn. Dema ku berjewendiyên neteweyî ji aliyê çîna kapîtalîst a globalîzebûyî ve hatin tehdîtkirin, çînên siyasî yên neteweyî li dijî globalîzebûnê derketin. Nimûneyek ji vê yekê banga “Amerîkayê dîsa mezin bikin” e. “Yekbûna sermayeyê” li ser bingehek gerdûnî zêde bû, lê di asteke sînorkirî de. Pêşbirka emperyalîst a navparzemînî berdewam kir û blokên herêmî (YE, Yekîtiya Aborî ya Avrasyayê, BRICS) xurttir bûn. Kapîtalîzmên herêmî û neteweyî xwe di nav kapîtalîzma serneteweyî a tevlihev de dîtin.
Wê dewam bike…
