Serokwekîlê Koma DEM Partiyê Sezaî Temellî bal kişand ser rola diyarker a demokrasiya muzakerevan a di çareseriya pirsgirêka Kurd de, diyar kir ku divê Meclîs xwedî li vê pêvajoyê derkeve û bal kişand ser pozîsyona Rêber Apo a di pêvajoya muzakereyê de û bandorên civakî yên çareseriya demokratîk.
Serokwekîlê Koma DEM Partiyê Sezaî Temellî ji ANF’ê re axivî û anî ziman ku têgeha muzakereyê bi rasterast têkildarî muxatabbûna siyasî ye û ev yek anîn ziman: ‘’Birêz Ocalan ji destpêkê ve anî ziman ku muzakere gelekî girîng e û bi taybetî jî di vê mijarê de bal kişand ser Meclîsê. Îro tişta ku hewcehiya me pê heye jî ev e. Ji ber ku tu caran zemîneke muzakereyê ya baş nehate avakirin.’’
NÎŞANDANA MECLÎSÊ GELEKÎ GIRÎNG E
Sezaî Temellî piştre bal kişand ser hewlên avakirina zemîna muzakereyê yên heya roja îroyîn û rola Meclîsê. Temellî da zanîn ku hevdîtin pêkneanîna komîsyonê ya bi Rêber Apo re pêşiya muzakereya demokratîk dixitimîne; ji bo ku bi pêngavên rast çareserî pêk were divê bi Rêber Apo re hevdîtin werin kirin û ev yek anîn ziman: ‘’Gelek caran hewldanên Birêz Ocalan ên di vî warî de çêbûn. Herî dawiyê jî ji 27’ê Sibatê heya roja îroyîn bi taybetî jî îşaretê li Meclîsê dike û balê dikşîne ser zemîneke muzakereyê. Ev yek gelekî girîng e. Erê komîsyon hate avakirin, pêngac hatin avêtin lê belê têrê nakin. Sedema rexnekirinan jî ev e. Heya niha pêkneanîna hevdîtinan a bi Birêz Ocalan re li pêşiya vebûna muzakereyên demokratîk asteng e. Demokrasiya muzakerevan bes ne roja îroyîn, di heman demê de wê pêşerojî diyar bike. Ger em bi pêngavên rast pêvajoyê bi rê ve bibin, çareserî pêkan e. Rexneyên Birêz Ocalan jî li ser vê yekê ne. Têgeha demokrasiya muzakerevan hem di asta akademîk û hem jî di asta siyasî de gelekî hatiye nîqaşkirin lê belê gelekî nehatiye berfirehkirin. Demokrasiya muzakerevan, perçeyekî nêrîna me ya demokrasiya radîkal ava dike. Ji ber vê yekê muzakere hem di warê gelemperî hem di warê qada sivîl hem jî di qada taybet de xwedî cihekî girîng e. Girîngtirîn tişta ku Rêya 3’yemîn dide me, bêguman qadeke nû ya gelemperî ye. Hevdîtin û civînên di wan qadên gelemperî yên nû ne. Yanî pêngavên têkildarî avakirin û zindîkirina civaka demokratîk in.’’
LI SÛRIYEYÊ ZEMÎNA MUZAKEREYÊ AVA DIBE, LÊ BELÊ TIRKIYE NABÎNE
Temellî di dewama axaftina xwe de diyar kir ku Tirkiye ji ber nêzîkatiyên xwe yên nebaş hê jî geşedanên li Sûriyeyê û bi taybetî jî yên li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê şaş dixwîne û got: ‘’Lıngekî tişta ku em jêre dibêjin muzakere tam jî li wê derê tê birêvebirin. Hem li wir di navbera Hikûmeta Veguhêz û rêveberiya Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê de têkildarî Peymana 10’ê Adarê zemîneke muzakereyê heye em jî li vir zemîneke muzakereyê ya ku me hê jî li jiyana xwe zêde nekiriye û nedaye rûniştandin heye. Tirkiye bi israr geşedanên li wir nabîne. Zemînên muzakereya demokratîk û çareserî ji bo çar perçeyên jî derbasdar e. Di vê mijarê de veguherîna Sûriyeyê ya demokratîk û dabînkirina aşitiya mayînde gelekî girîng in. Dibe ku hêza hevalbend a potansiyel be. Ji ber ku polîtîkaya derve ya Tirkiyeyê vê yekê bi vî rengî nabîne mixabin ku xwe di siyasetê de jî bi vî rengî nîşan dide. Bandorên neyînî yên helwestên berê yên şaş û kevin jî xwe nîşan didin. Ev yek jî bi awayekî negatîf bandorê li pêvajoya li vir dike.’’
GUHDARÎKIRINÊN KOMÎSYONÊ YEKÎTIYA FIKRAN AVA DIKIN
Temellî diyar kir ku komîsyona ku li Meclîsê hatiye avakirin, bi guhdarîkirinan berdewam dike; piştîku ev hatin temamkirin wê raporeke navberê were derxistin û ev yek anîn ziman: ‘’Hemû kesên hatine li vir, her çend cuda difikirîn jî hemû kes têkildarî mijaran yekîtiyeke fikrê ava kiriye. Jixwe tişta ku dikeve berê Meclîsê jî dabînkirina vê yekê ye. Piştî vê rapora navberê jî êdî hewce ye ku muzakereyên ku li ser çareseriya demokratîk a pirsgirêka Kurd hatine kirin, bi proseyeke yasayî werin birêvebirin. Ev yek wê bi kîjan yasayan werin birêvebirin û baweriya hiqûqî wê çawa were dabînkirin? Wê temînata hiqûqî û beşdarbûna siyasetê ya kesên ku çek danîne çawa be? Rewşa girtiyan, rewşa kesên derveyî welat… Pêngavên têkildarî van yekan gelekî girîng in.’’
ŞERT Û MERCÊN RÊBER APO YÊN JIYAN Û XEBATÊ
Temellî di dewama axaftina xwe de diyar kir ku divê tavilê şert û mercên Rêber Apo werin sererastkirin û ev yek anîn ziman: ‘’Helbet di destpêkê de jî bêguman tavilê sererastkirina şert û mercên jiyan û xebitîna Birêz Ocalan a di çarçoveya daxwazên wî bi xwe de; mayîndebûna muzakereya demokratîk ya girêdayî nexşerêya bi xwe diyar kiriye û avakirina tora ragihandin û hevdîtinan gelekî girîng in. Gelek kes dixwazin biçin giravê, gelek kes dixwazin hevdîtinan pêk bînin û gelek kes dixwazin têkariyê li vê pêvajoyê bikin. Êdî ji bo van yekan, hewcehiya me bi xebateke desteya giştî ya baş heye. Hewcehiya me bi sepandina yasayan heye. Em li benda van yekan in.’’
BIRYARA DERHEQÊ DEMÎRTAŞ DE PERÇEYEKÎ KÛMPASA SIYASÎ YE
Sezaî Temellî di dawiya axaftina xwe de îtîraza Wezareta Edaletê ya têkildarî biryara Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê (DMME) rexne kir û got ku ev helwest pêvajoya muzakereyê sabote dike. Temellî diyar kir ku helwesta Wezareta Edaletê bes ne hewlwesteke hiqûqî ye di heman demê de pirsgirêkeke siyasî ye jî û ev yek anîn ziman: ‘’Divê êdî xwe ji vê şermezariya ku bi darê darazê û siyasîkirina darazê hatiye avakirin, xwe rizgar bikin. Wezareta Edaletê vêşermezariyê nabîne û dîsa îtirazê li biryarê dike. Dîsa helwesteke domandina vê kûmpasê heye. Me ev yek qebûl nekir û protesto kir. Me xwest vê xetayê nedomînin û îtiraza xwe vekişînin. Mixabin ku tu pêngavên Wezareta Edaletê yên têkildarî vê yekê tune ne. Tam berovajî wê di kûmpasê de israr dikin. Helbet ev yek bes bi Wezareta Edaletê re sînordar jî nîne. Ev yek hê jî helwesta desthilatdariyê ya li hemberî vê mijarê nîşanî me dide. Ev îtiraz, têkildarî sabotekirina pêvajoyê ye.’’
