Li Kurdistanê çandinî çavkaniya esasî ya debara gel e. Li Kurdistanê ku xwedî xakeke berhemdar e, bi sedan cûreyên cuda şîn dibin, têne çandin. Berê ji sedî 65 ê pêwîstiya çandiniyê ya Tirkiyeyê ji herêmên Kurdistanê dihatin peydakirin. Lê belê ji ber polîtîkayên şer ên dewleta Tirk û bendavên hatine lêkirin, piraniya qadên çandiniyê ji holê hatine rakirin.
Endezyarê Zîreetê Abdussamed Ûcaman têkildarî polîtîkayên çandiniyê yên li Kurdistanê têne meşandin ji ANF’ê re axivî û got, “Mebesta me ji çandiniyê tenê hilberîna nebatî nîne. Hilberîna zîraî ye. Mebest ji hilberîna zîraî jî ew e ku li aliyekî pêvajoya hilberînê, li aliyê din jî azadiya xurekê ya firotin û hilberînê ye. Polîtîkayên şaş ên li Tirkiyeyê û polîtîkayên heyî yên li Kurdistanê bandorê li hev dikin. Lê belê dema mirov polîtîkayên çandiniyê yên li Kurdistanê ji aliyê binesaziya aborî û civakî ve binirxîne, hingî dibînin ku li gorî bajarên din ên Tirkiyeyê di rewşeke hîn dezavantaj de ye.
Di salên 1990’î de nêzî 4 hezar gund hatin valakirin, gundî ji hilberînê hatin qutkirin; cotkar neçar man ku dest ji hilberînê berdin û koçî bajaran bikin. Dema ku hilberîne nebe ev rewş li navenda bajaran bû sedema pirsgirêkên aboriyê. Têkildarî bazara xurekê pirsgirêkên cidî bi xwe re anî. Ev yek aliyê civakî yê mijarê ye.
Ji aliyê fîzyolojiya nebatê û tevkariya wê ya li hilberînê rewş hinekî cuda ye. Tejaneya çandiniyê ya kevnar ji holê tê rakirin. Dibe sedem ku tovên heyî yên xwecihî tine bibin, tovên ku bi hezaran salan hînî xak, avhewa û rewşa li herêmê bûne, bi rengekî giştî diguherin.”
‘WELÊ LI HILBERÎNERÊN XWECIHÎ HAT KU NIKARIBIN ÇANDINIYÊ BIKIN’
Ûcaman diyar kir ku dewletê polîtîkayeke bi zanebûn meşand ku qadên çandiniyê yên li Kurdistanê teng bike û ragihand ku welê li hilberînerên xwecihî hat ku nikaribin çandiniyê bikin.
Ûcaman got, “Li Kurdistanê valakirina gundan, qedexekirina gundan a zêdeyî mehekê, qedexeya li ser zevî û kolanan, kir ku hilberîn bisekine. Ev yek bi zanebûn tê kirin. Ji ber vê jî niha li Kurdistanê hilberîn bûye pirsgirêkeke cidî. Li gel ku ji sê parên genimê welêt ji Kurdistanê tê bidestxistin jî pirsgirêkên cidî hene. Halbûkî eger polîtîkayeke rast bê meşandin, ne tenê Kurdistan wê karibe tevahiya Rojhilata Navîn xwedî bike. Hem ji ber avaniya xwe ya çandiniyê, hem ji ber zeviyên xwe, hem ji ber şert û mercên avhewayê û ava xwe, xakeke bi avantaj e.”
Abdussamed ûcaman destnîşan kir ku eger qadên çandiniyê bêne parastin û cotkar bêne teşwîqkirin wê pirsgirêk ji holê rabin.
