Rapora ku ji hêla Tevgera Jinên Azad (TJA) ve hatiye amadekirin, xizanî, bêewlehî, tundûtûjî, cudakarî û newekheviyên piralî yên ku jin di karên çandiniyê yên demsalî de pê re rû bi rû dimînin eşkere dike. Lêkolîn tekez dike ku karê çandiniyê yê demsalî ne tenê çalakiyek aborî ye, lê di heman demê de qadeke ku newekheviyên zayendî lê têne hilberandin e. Diyar dike ku jin hem di hilberîna çandiniyê û hem jî di karê malê de bi berdewamî têne xebitandin, bi vî rengî bi îstismara piralî rû bi rû dimînin.
TJA’yê di raporê de anî ziman ku piraniya jinên ku hevpeyvîn pê re hatiye kirin di navbera 25 û 55 salî de ne û beşdarbûna di karê demsalî de bi piranî di zarokatiyê de dest pê dike û got, “Beşek girîng a jinan di temenê biçûk de dikevin nav vê çerxê û bi salan di bin heman şert û mercan de berdewam dikin. Hat destnîşankirin ku piraniya jinan zewicî ne, malbatên mezin pir in û ew di nav malbatên berfireh de dijîn. Ev rewş dibe sedem ku jin hem karê hilberînê û hem jî karê lênêrînê di heman demê de bikin.
Piraniya jinan xwedî asta perwerdehiyê ya nizm in, ku beşek girîng di asta dibistana seretayî de dimînin an jî qet perwerdehiyê nagirin. Karê demsalî jî perwerdehiya zarokan qut dike. Jinan ev rewş bi gotinên wekî, “Zarokên min nikarin bi rêkûpêk biçin dibistanê,” anîn ziman û lêkolîn nîşan dide ku ev çerx di nav nifşan de berdewam dike û xizaniyê ji nû ve çêdike.
Jin bi piranî ji ber pêdiviyên aborî beşdarî karê çandiniyê yê demsalî dibin. Derfetên kar ên herêmî yên sînorkirî, şert û mercên kar ên ne ewle û xizaniya kûr jinan neçar dikin ku bi malbatên xwe re koç bikin. Jin vê rewşê bi eşkereyî tînin ziman: “Her çend ez naxwazim biçim jî, divê ez biçim; karên din tune ne.” Ev wêne eşkere dike ku karê demsalî ne hilbijartinek e, lê encama newekheviyên avahîsaziyê ye.
Jiyana rojane ya jinan di serê sibê de dest pê dike. Piştî amadekirina xwarinê, lênêrîna zarokan û temamkirina karên malê, ew diçin zeviyan. Piştî rojek karê çandiniyê yê giran, karê malê êvarê dîsa dest pê dike. Jin vê çerxê bi gotinên “Ez sibehê xwarinê çêdikim, dûv re ez diçim zeviyan û kar qet di êvarê de bi dawî nabe” vedibêjin.
Rapor eşkere dike ku demjimêrên karê rojane yên jinan digihîjin 14-16 demjimêran û mafê wan ê bêhnvedanê bi bandor tê rakirin.
Her çend piraniya jinan ji ewlehiya civakî bêpar in jî, ew di gihîştina xizmetên tenduristiyê de rastî astengiyên cidî tên. Veguhastin, lêçûn û astengiyên ziman gihîştina tenduristiyê dijwar dikin. Jin vê rewşê bi gotina “Ez nikarim biçim nexweşxaneyê, pir dûr û pir biha ye” tînin ziman. Nebûna gihîştina hilberên paqijiya mehane jî rasterast bandorê li tenduristiya jinan dike.
Jin ji ber demjimêrên xebatê yên dirêj, hilgirtina giran, nebûna paqijiyê û kêmbûna xwarinê pirsgirêkên tenduristiyê dijîn. Lêbelê, ev pirsgirêk pir caran nayên çareserkirin. Tê gotin ku mafên jinan ên bêhnvedan, betlane û gihîştina xizmetên tenduristiyê bi bandor têne ji holê rakirin.
Rapor eşkere dike ku hejmareke girîng ji zarokan neçar in ku li zeviyan bixebitin. Zarokên ku dev ji dibistanê berdidin, di temenê biçûk de têne kişandin nav pêvajoya kar. Jin neçar in ku zarokên xwe bibin cihê kar ji ber ku cihên ewle tune ne ku wan bihêlin.
Jin cîhên jiyanê yên ewle, ewlehiya civakî, gihîştina lênihêrîna tenduristiyê, derfetên perwerdehiyê ji bo zarokên xwe û şert û mercên xebatê yên mirovî dixwazin. Ew tekez dikin li ser pêwîstiya bi pêdiviyên bingehîn ên wekî ava paqij, paqijî, xanî û ewlehî.
Rapor tekez dike ku pirsgirêkên ku jin pê re rû bi rû dimînin avahî ne, ne takekesî ne. Xizanî, bêewlehî, tundûtûjî û newekhevî di nav pergalekê de ku ji hev têr dibe, berdewam dikin. Jin rêxistin, têkoşîna kolektîf û keda jinan wekî çareserî destnîşan dikin. Lêkolîn eşkere dike ku binpêkirinên mafên mirovan ên ku jin di karên çandiniyê yên demsalî de dikişînin, hewceyê mudaxeleya lezgîn in û balê dikişîne ser pêwîstiya pêşxistina polîtîkayên li ser bingeha mafan a di vî warî de.”
