Li gorî rapora Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî, lîderên mîna Donald Trump, Vladimir Pûtîn û Binyamin Netanyahu li ser esasê stratejiyên avakirina serweriya aborî û siyasî polîtîkayên “hilweşîn, zext û tundiyê” dişopînin.
Sekreterê Giştî yê rêxistinê, Agnes Callamard li Londonê rapor danasîn kir û anî ziman ku sala 2025’an ev lîder di asta kûreyî de polîtîkayên zextkar didomînin.
CÎHAN LI BER QONAXEKE NÛ YA XETERE YE
Di raporê de hate destnîşankirin ku bi êrîşên hêzên mezin, şîrketan û tevgerên dijberê mafên mirovên ên li hemberî hiqûqa navneteweyî û mafên mirovan, cîhan ber bi qonaxeke nû ya xetere ve dibe.
ŞER KETIYE ŞÛNA DÎPLOMASIYÊ
Di raporê de tê diyarkirin ku sîstema navneteweyî ya piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn hatî avakirin, bi rengekî cidî hatiye derbaskirin. Li gorî Amnesty, gelek dewlet quralên navneteweyî binpê dikin û cîhan ber bi sîstemeke welê ve diçe ku ‘dîplomasî cihê şer digire’.
Rêxistin diyar dike ku gelek lîderên welatan li dijî van geşedanan “netêrker û bêdeng” dimînin, ev rewş jî polîtîkayên êrîşkar teşwîq dike.
EM DI QONAXA HERÎ ZEHMET A SERDEMA XWE DE NE
Di raporê de ev tespîta sekretere giştî bal dikêşe: “Em di qonaxa herî zehmet a serdema xwe de ne. Mirovahî di bin êrîşa tevger û hikûmetên talanker de ye.”
JI BO DYE’YÊ REXNEYÊN TUND
Di raporê de rexneyên tund li Dewletên Yekbûyî yên Emerîka (DYE) hate kirin. Hate diyarkirin ku rêveberiya Washington ji sînor wêdetir “înfazên bêdaraz” pêk tîne, çalakiyên wê yên li hemberî Venezuela û Îranê ne li gorî hiqûqa navneteweyî ye.
Her wiha hate ragihandin ku rêveberiya Trump li qada mafên mirovan û bi taybetî jî li qada mafên jinan, destkeftiyên bi dehan salan lewaz kiriye.
ÎSRAÎL Û XEZE
Li gorî raporê hikûmeta Îsraîl tevî peymana agirbestê jî êrîşên xwe yên li hemberî Fîlîstîniyên li Xezeyê, domand. Amnesty diyar kir ku civaka navneteweyî ji ber ku di vê pêvajoyê de “gavên bi wate neavêtine” hate rexnekirin.
LI HEMBERÎ SAZIYÊN NAVNETEWEYÎ ‘ÊRÎŞÊN HERÎ GIRAN’
Amnesty destnîşan kir ku saziyên navneteweyî yên piştî 1948’an hatine avakirin, di salên dawî de rû bi rûyê “êrîşên herî giran” mane.
KRÎZA ROJHILATA NAVÎN
Li gorî rêxistinê, krîza heyî ya li Rojhilata Navîn yek ji mînakên herî şênber a wê yekê ye ku hiqûqa navneteweyî çawa tune tê hesibandin. ‘Êrîşên derqanûnî yên ewilî” yên DYE û Îsraîlê û ‘bersivdanên bêkontrol” ên Îranê, nîşan didin ku li herêmê polîtîkaya hêzê şûna hiqûqê girtiye.
