Li gelek bajarên Kurdistan û Tirkiyeyê starta xebatên wê di çarçoveya 25’ê Mijdarê Roja Têkoşîna Li Dijî Tundiya Li Ser Jinan de werin kirin, hate dayîn. Li Kurdistanê di çarçoveya bernameya ku wê di pêşengtiya Tevgera Jinên Azad (TJA), şaredarî û saziyên jinan heya 25’ê Mijdarê berdewam bike de wê li gund û taxan civînên jinan werin lidarxistin. Ji bilî civînên ku wê her roj li cihên cuda werin lidarxistin wê atolye jî werin lidarxistin. Di çalakiyan de wê cureyên tundiyê yên zêde dibin û pirsgirêkên jinan werin nîqaşkirin.
Di destpêka bajarên ku lê xebat tên biriêvebirin de Wan tê. Li gorî daneyên li ser çapemeniyê, li bajêr di nava saleke dawîn de du jin hatine qetilkirin û çar jinan jî bi awayekî guman jiyana xwe ji dest dane.
Tabloya têkildarî tundiya li ser jinan bes bi bajarê Wanê re sînordar nîne. Li bajarên li Herêma Serhedê jî daneyên balkêş hene. Li gorî daneyên k ji aliyê Ajansa Mezopotamyayê ve hatine amadekirin, li 9 bajarên li herêmê di nava sê salên dawîn de 32 jinan bi awayekî guman jiyana xwe ji dest dane û 24 jin jî ji aliyê hevjînên xwe ve hatine qetilkirin.
Komeleya Jinan a Star a têkildarî bûyerên tundiyê yên li herêm û bajêr serlêdanên piştevanî û alîkariyê distîne jî bûyerên tundiyê yên zêde dibin nirxand. Endama piştevaniyê Pinar Kûtevî têkildarî cureyê tundiyê yên li ser jinan, astengiyên civakî yên eşkerekirina tundiyê û bandorên tundiyê yên li ser jinan ji ajansa me re axivî.
Pinar Kûtevî di destpêka axaftina xwe de diyar kir ku jin ji ber zextên malbat, civak û aborî tundiya dibînin naînin ziman û got: ‘’Parastina jinan, bes ne destwerdana di dema tundiyê de ye. Armanca me ya sereke sererastkirina şert û mercên rê li ber tundiyê vedikin û astengkirina van yekan e.’’
‘JI BER ZEXTA CIVAK Û MALBATÊ TUNDÎ TÊ VEŞARTIN’
Pinar Kûtevî piştre diyar kir ku jin di majara pênasekirina tundiya dibînin û serlêdana ji bo mekanîzmayên eleqedar de li rastî zehmetiyên mezin tên, anî ziman ku li Herêma Serhedê tundî gelek caran tê veşartin û got:
‘’Jinên li Herêma Serhedê jin li gorî awayê pênasekirin, dîtin û hîskirina tundiyê û ragihandina wan a ji mekanîzmayên eleqedar re li rastî gelek zehmetiyan tên. Herî zêde ji bo tundiyên fîzîkî, derûn,, sîber, aborî, zayendî û şopandina biisrar ji me re serlêdan tên.
Lê belê ji ber zextên malbatê, zextên civakî û girêdaniya aborî jin carnan pê nahesin ku tundiyê dibînin jî. Wisa li wan hatiye qebûlkirin ku ev yek têkiliyeke navmalbatî ye, nabînin tişta ku lê rast tên tundî ye.
Li Herêma Serhedê girîngtirîn mijara ku divê em li ser bisekinin, veşartina tundiyê ye. Jin li gel tirsa xirabbûna yekîtiya malbatê yan jî dema ku wê eşkere bikin wê werin vederkirin bê deng dimînin. Hemû tundî venaguherin serlêdanê. Zêde bêdengmana jinan jî carna nîşaneya wê yekê ye ku jin li rastî tundiyê tê.’’
‘TUNDIYA DIJÎTAL Û GEFA SÎBER BERÊ JINAN DIDIN XWEKUŞTINÊ’
Pinar Kûtevî di dewama axaftina xwe de îfade kir ku ew weke komele naxwazin bibin saziyeke ku bes serlêdanan distînin û diyar kir ku ew armanc dikin xwe bigihînin qadên jiyana jinan.
Pinar Kûtevî piştre destnîşan kir ku ew dixwazin li gund û taxan xebatên atolyeyan û zanedarkirinê bi rê ve bibin û bal kişand ser girîngiya zanedarkirina jinan a di mijara mafên hiqûqî de. Pinar Kûtevî anî ziman ku divê qadên ku jin bikaribin xwe îfade bikin, jê bawer bikin û bi zimanê xwe xizmeta şêwirmendiyê bistînin werin avakirin û got ku bi taybetî jin bi şantaj û gefên sîber re rû bi rû dimînin.
Pinar Kûtevî got: ‘’Di demên dawîn de tacîzên sîber di rojeva me de ne. Bi taybetî li ser jinên me yên ciwan şantaj û gefên sîber hene. Ev yek piştre weke amûrên şantaj tên bikaranîn. Hin jinên ciwan ên ji ber zexta civakî li rastî vê gefê tên carna dawiyê li jiyana xwe tînin. Li gel tirsa ‘wê rûmeta min a civakê tune bibe û malbata min, min bikuje’ bûyerên xwekuştinê diqewimin.’’
‘MAFÊ JIYANA JINAN NE XWEŞXWAZÎYEK E’
Pinar Kûtevî di dewama axaftina xwe de diyar kir ku têkoşîna li dijî tundiya li ser jinan bes nedi bin berpirsiyariya saziyên jinan de ye û got ku divê şaredarî, walîtî, qeymeqamtî û navendên saziyên jinan bi awayekî koordînekirî bixebitin.
Pinar Kûtevî ev yek anîn ziman: ‘’Misogerkirina mafê jiyana jinan berpirsiyariya hemû saziyan e. Di warê zanedarkirina jinan de divê hemû sazî bi awayekî koordînekirî bixebitin. Divê mafê jiyana jinan ne girêdayî îradeyeke siyasî, nêrîn yan jî desthilatdariya ku diguhere û şaredariya ku diguhere be. Divê jiyana jinan tim di plana pêş de be û divê ji bo jiyana jinan hemû derfet werin dabînkirin. Ev yek ne xweşxwaziyek e, mecbûriyeteke têkildarî mafên mirovan e.’’
‘QEYÛMAN XEBATÊN JINAN KÊM KIRIN’
Pinar Kûtevî piştre anî ziman ku desteserkirina Şaredariya Bajarê Mezin ê Wanê ya di 15’ê Sibata 2025’an de bandoreke neyînî li têkoşîna jinan kir û got ku rêveberiya qeyûman destkeftiyên jinan ên weke civakî, aborî û çandî yên di nava salan de bi dest xistine, hedef girtiye. Pinat Kûtevî îfade kir ku li gel fesixkirina protokola alîkariya edlî ya di navbera Baroya Wanê û şaredariyê de jin nikarin xwe bigihînin piştevaniya hiqûqî û diyar kir ku gelek navendên piştevaniyê yên jinan hatine girtin.
Pinar Kûtevî îfade kir ku yek ji navenda ku hatiye girtin Navenda Jinan a Şamîran e û destnîşan kir ku di bin banê Şaredariya Artemêtê de navenda berbehs ji nû ve hatiye vekirin û piştgiriyê dide jinan. Pinar Kûtevî piştre anî ziman ku girtina wan saziyên berbehs destwerdaneke li dijş jinan e û got: ‘’ Xebatên jinan ên Midûriyeta Polîtîkayên Malbatê hatin lawazkirin, gelek navendên jiyanê hatin girtin. Qeyûman bandorên neyînî li jinan kirin.’’
‘DIVÊ LI HEMÛ TAX Û GUNDAN NAVENDÊN PIŞTEVANIYÊ HEBIN’
Pinar Kûtevî îfade kir ku ji bo ku jin li hemberî tundiyê piştevaniyê bstînin divê li tax û gundan navendên jinan werin vekirin û banga zêdekirina alîkariya hiqûqî û derûnî kir. Pinar Kûtevî got: ‘’Di warê aborî de jineke girêdayî, ji ber vê girêdaniyê nikare pereyê ku xwe bigihîne navendê jî peyda bike. Ji ber wê yekê li tax, gund û herêman hebûna navendên piştevaniyê wê karê wan hêsan bike. Avakirina şêwirmendiyên bi Kurdî, dayîna piştevaniyên derûnî û hiqûqî yên bi Kurdî wê ji aliyê xweîfadekirinê ve baş bin.’’
‘DIVÊ EM ŞERT Û MERCÊN RÊ LI BER TUNDIYÊ VEDIKIN, JI HOLÊ RAKIN’
Pinar Kûtevî di dawiya axaftina xwe de anî ziman ku ew ê piştevaniya xwe ya ji bo jinan bidomînin, dev ji têkoşînê bernedin û got: ‘’Em ê tim li rex jinan bin û bi hev re tev bigerin. Em ê li gel piştevaniyên derûnî û hiqûqî li rex jinên li Herêma Serhedê hatine bêdengkirin bin. Ji bo parastina jinan bes destwerdana di dema tundiyê de girîng nîne. Armanca me ya sereke ew e ku em şert û mercên civakî yên rê li ber tundiyê vedikin, sererast bikin û li hemberî wan bibin asteng.’’

