Li pişt perdeya stûr a darizandinên girîng ên dawîya salên 1930’an, “Dadgeha Kremlînê” ya 1935’an, pêşgotina tirsnak a Terora Mezin hema hema dibin sî de ma. Ev beşê jibîrkirî, mîna cinawirekî veşartî, rê li ber berhema xwînî ya sala 1937’an vekir.
Doza 1935’an, ku bi navê “Rêxistina Moskowê ya Koma Dij-Şoreşger ‘Yekîtiya Marksîst-Lenînîst'” dihat binavkirin, Alexander Smirnov, Bolşevîkekî kevin ku ew û hevalên wî yên veşartî bi sûcên hovane hatin tawanbarkirin: plankirina êrîşên terorîstî li dijî rêberan û destdirêjiya ser desthilatdariya Sovyetê. Delîlên çêkirî, şahidiyên derewîn, îtîrafên ku di bin îşkenceyê de hatine wergirtin – ev taybetmendiyên xerab ên vê darizandinê bûn. Bersûc, rengê elîtên partiyê, aborînas û zanyar, wekî ajanên servîsên îstîxbaratê yên biyanî, dijminên gel, ku ji bo vegerandina kapîtalîzmê hatin binavkirin. Armanc zelal bû: nîşandana yekîtiya monolîtîk a partiyê, îradeya wê ya bêdawî di têkoşîna li dijî dijminên rastîn û xeyalî de ji cîhanê re.
Berowajî darizandinên piştre ku li çaraliyê cîhanê deng vedan, darizandina 1935’an wek dengvedanekê ma, negihîşt paytextên Rojavayî. Ew bû sînyalek navxweyî, baranek qeşayî ji bo elîtên partiyê: kes ne destdayî bû, rexneya herî piçûk, nîşana herî piçûk a nerazîbûnê bi dê bi mirinê were cezakirin. Biryar pêşwext hatibû dayîn: hemû bersûc hatin mehkûmkirin. Smirnov û hevkarên wî yên herî nêzîk bi guleyan hatin kuştin, yên mayî jî di sermaya kampê de mirin. “Dadgeha Kremlînê” bû nîşanek tirsnak a pêşbirka tepisandinê ya pêşerojê û serdema tirs û kontrola tevahî da destpêkirin. Wê rê li ber darizandinên şanoyî vekir û bû provayek ji bo Terora Mezin.
Piştî sala 1935’an, çerxa tepisandinê bi lezeke mezin û tirsnak dizivirî. Serhildana Yezhov, şahîya xwînî ya 1937-1938’an, bû sedema bi sed hezaran girtin, darvekirin û veguhestina ji bo Gulagê. Tawanbarkirinên bi dij-şoreş, sîxurî û sabotajê bûn nîşaneyên ji bo kesên ku nayên xwestin dihatin bikar anîn. Peyvek bêxem, siya gumanê, gumanek ji bêwefadariyê dibû sedem kû çarenûsek wêran dibe.
Îronîya dîrokê: gelek ji celadên salên 1930’an bi xwe bûn qurbaniyên tepisandinan. Çerxa tundûtûjiyê, mîna marekî, dûvikê xwe xwar, atmosferek teror û bêbaweriya giştî afirand. Mezinên partiyê, ronakbîrên zanistê, serokên leşkerî, rewşenbîr, karker, cotkar kes ji zulmê bêpar nema. Doza “Yekîtiya Marksîst-Lenînîst” bû katalîzatorek tirsnak, ku dest bi tunekirina girseyî ya dijberên siyasî û muxalifên potansiyel kir. Wê nîşan da ku serokatiya partiyê amade ye ku her wehşetê bike, qanûn û exlaqê binpê bike, da ku desthilatdariya xwe biparêze.
Ji perspektîfeke dîrokî ve, darizandinên salên 1930’an, tevî doza Smirnov, kronîkeke trajîk a Yekîtiya Sovyetê ne. Ew delîlên qrîza kûr a pergala siyasî, lêgerîna desthilatdariya mutleq û tunekirina azadiya ramanê ne. Ev bûyer hişyariyek eşkere ne li ser encamên paşguhkirina mafên mirovan û çewisandina baweriyên mirovan.
Bîranîna qurbaniyên tepisandina siyasî, ya kesên ku di doza “Yekîtiya Marksîst-Lenînîst” de mirin, divê her tim ji me re pêwîstiya avakirina civakek dadperwer û demokratîk ku maf û azadiyên her kesî bi qanûnê têne parastin bibîrxîne.
