Teqîna li Kargeha HABAŞ Demir Çelik a li navçeya Alîaga ya Îzmîrê ku di encamê de 19 karkerî jiyana xwe ji dest dan, li Tirkiyeyê tenduristiya karkeran û tedbîrên ji bo ewlekariya kar jinûve xist rojevê. Li gorî daneyên Meclîsa Ewlekariya Kar û Tenduristiya Karkeran (ISIG) di 10 mehên destpêkê yên sala 2026’an herÎ kêm 1930 karkerî jiyana xwe ji dest dan. Ev hejmar di sala 2025’an de herî kêm 2 hezar û 105 karker bû.
Piştî teqîna li HABAŞ’ê berdana patronê kargehê û biryara ragirtina li malê, nîqaşên li ser pêvajoya dadgeriyê bi xw ere anî. Dilxwazê Meclîsa ISIG’ê û pisporê Ewlekariya Kar a çîna A Selçuk Karstarli li ser mijarê ji ajansa me re axivî.
Destpêkê bi bîr xist ku daneyên di raporên Meclîsa ISIG’ê de hatine weşandin tenê hejmara hatiye tespîtkirin e, lê hejmara karkerên jiyana xwe ji dest dane ya rasteqîn hîn zêdetir e. Karstarli mirina karkeran a li ser kar wweke komkujiyek li dijî çîna karkeran pênase kir û got, “Ji xwe mirina ji ber nexweşiyên pîşeyî di van raporan de cih nagirin. Ji ber ku nexweşiyên pîşeyî li welatê me hema hema qet nayê tespîtkirin. Sîstem li ser tespîtnekirinê hatiye avakirin. Lê li gorî karên cuda yên akademîk derdora 20 heta 30 hezar kes ji ber nexweşiyên pîşeyî jiyana xwe ji dest dan. Ya rast rewşa heyî weke qirkirina çînekê, komkujiya karkeran dikare bê pênasekirin.”
Karstarli anî ziman ku bûyerên li HABAŞ’ê qewimîn ne ew bûyer e ku berê nikarîbû bihata texmînkirin û got, “Me li baskê kar ê madenê komkujiyên bi vî rengî gelek caran dît. Komkujiyên li Hendek, Gayrettepe, Dilovasi, Davtupaşa komkujiyên mezin bûn. Lê belê li baskê metal îş’ê li tesîseke endustriyî ya ewqasî mezin beriya niha komkujiyeke neqewimî bû. Komkujiya li HABAŞ’ê ne tiştekî welê bû ku neyê texmînkirin. Me zanîbû ku kargeheke ku berê gelek caran karkeran lê jiyana xwe ji dest dan.
Encama xwe mirin nebe jî berê teqînan lê rû dabûn. Tenê çar roj beriya komkujiyê jî karkerekî jiyana xwe ji dest da. Her wiha di raporên şîrketê bi xwe de jî tê dîtin ku hejmara qezayên kar zêde bûne. Yanî weke komkujiyên din, em qala komkujiyekê dikin ku li ber çavan rû da.”
Karstarli bi dewamî anî ziman ku sala dawî cînayetên kar herî zêde li sektorên înşaet, çandinî û barhilgiriyê qewimîn û got, “Dema ku mirov bala xwe didin ser vê tabloyê, dibînin ku tişta jiyana kar xistiye vê rewşê negirtina tedbîran, nekirina kontrolê û bêcezahiştin e.”
Karstarli destnîşan kir ku desthilatdarî li pêşberî cînayetên kar helwestê li aliyê karkeran nîşan nade û diyar kir ku divê berpirsyar bêne darizandin.
Selçuk Karstarli anî ziman ku mercê herî girîng ê pêşîgirtina li cînayetên kar têkoşîna rêxistinbûyî ye û got, ji bo pêşî li mirina karkeran bê girtin divê çîna karker xwe bi rêxistin bike, tedbîrên ewlekariya kar bêne zêdekirin û mekanîzmayên kontrolê bi xurtî bêne xebitandin.
Her wiha nerazîbûn nîşanî sendîka û saziyên civakî yên sivîl da ku bi têrkerî nerazîbûn nîşanî komkujiyan nedan û got, “Du sedemên vê hene. Ya destpêkê, sendîka bi giranî di destê wan burokratên sendîkayê de ne ku alîgirê karsazan e. Sedema duyemîn jî ew e ku pratîkeke hevgirtî û têkoşîna li dora daxwazên hevpar nîne. Pêkanîna vê yekê yek ji berpirsyariyên me yên girîng e.”

