Raportora taybet a Neteweyên Yekbûyî ya ji bo parastina mafên mirovan a di çarçoveya guhertina avhewayê de Elisa Morgera anî ziman ku veguherîna enerjiyê divê ne tenê bi enerjiya dikare bê nûkirin be û got, “Ev pêvajo di vê xwezayê, av û xurekê jî biparêze.”
Morgera ji Fermin Koop a ji Dialogue Earth re axivî û anî ziman ku di têkoşîna li hemberî guhertina avhewayê de armanca 1.4 pileyî hîn derbasdar e û destnîşan kir ku berpirsyariyeke mafên mirovan e ku di çarçoveya vê armancê de sotemeniya fosîlê bê terikandin. Lê belê li gorî Morgera divê ev yek nebe sedema binpêkirina mafên mirovan.
Morgera got, “Divê karê sereke ew be ku çareseriyên bi bingeha zanistî û bi bandor bêne peydakirin ku mafên wan civaka diparêzin ku guherîn avhewayê bandora herî giran li wan dike” û diyar kir ku di halê hazir de hikumet çareseriyên bi vî rengî ji xwe re nakin karê sereke.
Morgera fikarên xwe yên li ser derxistina mînarelên krîtîk ên ji bo sîstema enerjiya nûkirî anî ziman û bi taybetî bal kişand ser binpêkirina mafan ên li ‘sêgoşeya lîtyûmê’ ku ji Arjantîn, Bolîvya û Şîliyê pêk tê. Morgera got, “Eger di veguherîna enerjiyê de em nêzîkatiyeke demdirêj a modela aboriyê ya bi bingeha sotemeniya fosîlê dewam dikin, hingî ev tê wê wateyê ku em krîza avhewayê çaerser nakin.” Morgera destnîşan kir ku eger lêgerîna li mîneralên krîtîk xisarê dide xwezayê û mafên mirovan binpê dike, hingî ev yek rewa nîne.
Morgera bang kir ku karên şîrketan bêne analîzkirin bê bandoreke çawa li mafên mirovan dike, mekanîzmayên welê bêne avakirin ku agahiyê didin wan civakan ku bandorê li wan dike û mekanîzmayên gilîkirinê bêne avakirin. Morgera got, “Sotemeniya fosîlê divê êdî nebe sektoreke derbasdar. Di vê mijarê de divê hem çarçoveya qanûnî hem jî kontrolkirina cemaweriyê bêne xurtkirin.”
Çavkanî:
Fermin Koop, “The energy transition must protect nature, water and food”, Dialogue Earth, 2024.
