Zanyarê siyasetê Prof. Dr. Dogû Ergîl wateya bûyerên heyî ji bo têkiliyên dewlet, siyaset û sermayeyê nirxand û destnîşan kir ku rewşa heyî ji bo Tirkiyeyê destpêka veguherînekê ye. Dogû Ergîl diyar kir ku şêweyê heyî yê rêveberiyê êdî nikare Tirkiyeyê rake û got, “Dibe ku zêde xweşbînî be lê belê eşkere ye ku destpêka veguherînekê ye. Ev yek teqez e. Çima teqez e? Ya yekemîn, rêbazên heyî yên li Tirkiyeyê, şêweyê rêveberiyê, lêgerîna hiqûqê, feraseta welatîbûnê êdî nikare Tirkiyeyê rake. Di her mijarê de krîzek rû dide û ev krîz jî nîşanî me dide ku şêweyê heyî yê rêvveberiyê, rêbazên têne bikaranîn êdî kêm e, nameşe.
Em ê ji niha û pê ve pergaleke çawa ava bikin? Yanî dilsoziya bi qanûnan re, dilsoziya bi destûra bingehîn re, beriya her tiştî serweriya hiqûqê… Em di nava rewşeke welê de ne ku demokrasî her diçe navendî dibe, tûj dibe yanî şexsî dibe. Ev yek wê çawa bi dawî bibe û ev şexsî bûn, kêfîbûn, sazîbûn wê çawa cih biguhere? Yanî sazî wê bi çi rengî serwer bibe? Her tişt, weke ku vê krîza dawî nîşan da, em ê çawa karibin ji pergala ku hhilberîna maldariyê û dewlemendbûyînê bi alîgiriyê tê bidestxistin rizgar bibe û derbasî pergaleke nû ya bi hilberînê, liyakatê, serketinê, karkirinê bibin? Lêegrîna li pergaleke bi vî rengî ya nû destpê kiriye? Lê ev ê çawa bibe?
Wekî din meseleya wekheviyê heye. Meseleya wekheviyê û şêweyê hilberîna rewatiyê… Gelo zorê hewl tê dayin ku bê hilberîn, bi ferzkirinê, bi tirsandinê? Yan jî bi pejirandinê û dilxwaziyê rewatî tê hilberandin? Em di demeke welê de ne ku ev hemû têne nîqaşkirin. Ji bo ev zelal bibin pêwîstî bi gelek tiştan heye. Beriya her tiştî pirseke mezin li pêşiya me ye ku nerazîbûna civakê, tercîhên wê, tercîhên wê yên siyuasî wê pergaleke nû ya çawa ava bike?”
Dogû Ergîl ragihand ku têrê nake ku bûyerên berê li Tirkiyeyê qewimîne tenê li ser têkiliya sermaye-siyasetê jinûve bê rojevê û anî ziman ku divê bi nêrînên cuda li pirsgirêka avaniyê bê temaşekirin. Ergîl bûyerên berê yên nehatine ronîkirin bi bîr xist û got, “Kuştinên kiryar nediyar hebûn. Hîn jî gelek dayik pirsa ‘Çi bi zarokên me hat?’ dikin. Gelek tişt qewimîn ku nehatine ravekirin. Bûyera li Roboskî yek ji wan bû. Çi bû? Kê kir? Çima bû? Kiryar kî bû, kê biryar da, em nizanin.”
‘GOTINA KURD ÇIMA NAYÊ BIKARANÎN?’
Ergîl li ser şêweyê rêveçûna pêvajoya têkildarî çareseriya pirsgirêka Kurd nirxand û rexne kir ku di navê komîsyona li Meclîsê pêşniyarên qanûnîbûnê de gotina ‘Kurd’ nehate bikaranîn. Ergîl ragihand ku navlênekirina navê pirsgirêkê nîşaneya nêzîkatiya siyasî ya heyî ya li pirsgirêka Kurd e.
Prof. Dr. Dogû Ergîl got, “Navên li rêbazên ji bo çareseriyê têne bilêvkirin cuda ne. Navê komîsyona ji bo çareseriyê li Meclîsê hate avakirin cuda ye. Di nava wê de gotina ‘Kurd’ derbas nabe. Di pêşniyara ku piştî karên vê komîsyonê derkete holê û bû qanûn jî gotina ‘Kurd’ derbas nabe. Çima derbas nabe? Qala bêçekbûn, paqijiya ji terorê, xwişk-biratî û demokrasiyê tê tê kirin.
Çima bi vî rengî ye? Ji ber ku dewlet, melbest ji dewletê jî rêveberî; xwedî çandeke siyasî ya zîhniyet, lêgerîn û pêkanînan e. Ev çanda siyasî ji aliyê civakê ve jî hate pejirandin.
Li hemberî Kurdan alerjiyeke cidî heye. Çima heye? Ji ber ku vê çanda siyasî, yanî vê zîhniyeta rêveberiyê di navbera Kurdan û rêxistina çekdarî ya Kurdan PKK’ê de cudahî nekir. Yanî ji ber ku PKK û Kurd yek hatin dîtin, hêrsa li hemberî PKK’ê li hemberî Kurdan hate bikaranîn.
Ji ber vê yekê nikare bibêje ‘Pirsgirêka Kurd’. Yanî ziravê kadroyên siyasî ji gotina ‘Kurd’ diqete. Ji ber ku di vê mijarê de li nava civakê nerazîbûn heye. Yanî nerazîbûna ji sedî 60 heye.
Pêkanîna aştiyê, welatîbûna wekhev, demokratîkbûn, veguherîna li dewleta hiqûqê, dûrketina welatîbûnê ji pênaseyên etnîk û zimanî, demokratîkbûna rêveberiyên xwecihî hemû weke tawîzên ji PKK’ê re têne dayin, tên dîtin.
Hikumet di vê mijarê de gelekî diêşe. Ev êş li nava hemû partiyan jî bi vî rengî ye. Divê ev ne tawîz be. Weke ku ‘Em têk çûn, li pêşberî ‘rêxistineke terorê’ serê xwe ditewîne, pê re li hev dikin’ neyê fêhmkirin. Helwesteke bi vî rengî dudil heye. Lewma pêvajo bi gavên hêdî dimeşe. Hewl tê dayin ku bêyî Kurd bê gotin, hewl tê dayin ku ev mesele bê çareserkirin.”
‘ÇARESERIYA PIRSGIRÊKA KURD BÊDENGBÛNA ÇEKAN NÎNE’
Dogû Ergîl destnîşan kir ku destpêkirina pêvajoyê li gel hemû kêmasiyan pêşketineke girîng e û got, bidawîbûna şer û mirina mirovan bi tena serê xwe girîng e.
Dogû Ergîl axaftina xwe bi vî rengî dewam kir, “Lê divê em bi vê yekê nesekinin. Ji ber ku çareseriya prisgirêka Kurd ne bêdengbûna çekan e. Lewma divê ji bo pirsgirêka Kurd divê pênaseyeke gelekî baş bê kirin. Piştî ku welatîbûn, wekhevî, meseleya tevlîbûnê hate qebûlkirin, kar êdî ji siyasetê, ji demokratîkbûna siyasetê re dimîne. Lê belê di rewşeke welê de ku otorîte ewqasî navendî bûye, şexsî bûye, hiqûq hatiye rawestandin, yanî di nava vê rastiya welêt de gelo ev ê çawa bibe? Wê heta kengî bibe û çiqasî bibe? Em bi vê nizanin.”
