Gundek bi dîrokek kevnar û xwezayek balkêş. Gundê Qelatê li herêma çiyayê Qendîlê cih girtiye û li Başûrê Kurdistanê bûye cihê şoreşên li pey hev. Niha bi dehan malbat li vî gundî dimînin û rojane bi çandinî û xwedîkirina ajalan re mijûl dibin.
Gundê Qelatê weke yek ji gundên herî navdar ên çiyayên Qendîlê tê hesibandin ku her tim jiyan tê de herikbar bûye û niha jî gundî bi karê rojane mijûl in.
Silêman Seîd niştecihekî gund got, li gundê wan gelek şûnwarên dîrokî hene ku dîroka wan vedigere sedan sal berê.
Wî zêde kir ku gundê Qelatê ji hêla erdnîgarî ve cihekî girîng ê herêma Balayan e û bi dehan berhemên çandiniyê di wê de çê dibin.
Mela Nebî Mela Resûl niştecihekî din ê gund dibêje ku li gorî şûnwarên arkeolojîk, gund vedigere 2000 sal berê.
Wî zêde kir ku di demên berê de, ev gund cihê mirovên xwende û hezkiriyên zanist û zanînê bûye û bi dehan zanyar perwerde kiriye.
Çiyayê Qendîlê cihekî stratejîk û girîng e li Başûrê Kurdistanê ku sê beşên Bakur, Başûr û Rojhilatê Kurdistanê bi hev ve girêdide. Têkoşîna tevgera Apoyî girîngiya çiyayên Qendîlê nîşan daye. Lê cuda ji aliyê têkoşînê xwe ya siyasî, xwedî xwezayek tijî jiyan e ku xebat û têkoşîn a lutkeyê çiyayên asî, temam kiriye.
