Li Komara Kongo ya Demokratîk nexweşên bi gumana Ebolayê û yên ku li laboratûwarê hatine piştrastkirin ji 16’ê Gulanê û vir ve zêde dibe. Şewb bi giranî li eyaleta Ituri ya li rojhilatê welêt e. Li paytexta Uganda Kampalayê jî hin bûyer hatin tespîtkirin.
Li gorî Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê (RTC) şewb bi giranî li herêma Ituri bê dîtin jî ji ber koça ji neçarî, liv û tevgera zêde ya nifûsê ya li herêmên madenê dibe ku şewb belav bibe.
RTC’ê di 17’ê Gulanê de şewba Ebolayê weke “Rewşa lezgîn a tenduristiya gel a xwedî girîngiya navneteweyî” nirxand. Navendên Pêşîgirtin û Kontrola Nexweşiyê ya Dewletên Yekbûyî yên Emerîkayê hişyarî da xebatkarên tenduristiyê û kesên ku serdana vê herêmê bikin.
Dîrektorê Giştî yê RTC’ê Tedros Adhanom Ghebreyesus 22’ê Gulanê li Cenevreyê di civîna çapemeniyê ya Neteweyên Yekbûyî de got, “Nirxandina me ya rîskê di asta neteweyî de gelekî bilind e, di asta herêmî de bilind e, di asta global de kêm e.”
Li gorî daneyên fermî li Komara Kongo ya Demokratîk 82 nexweşên ji ber şewba Ebolayê yên piştrastkirî heye û 7 kes jî ji ber şewbê mirin. Lê belê tê gotin, rewş dibe ku ji ya hatiye eşkerekirin girantir be. Tê gotin, nêzî 750 nexweşên bi gumana Ebolayê hene û 177 kes jî bi heman gumanê mirin.
Li Ugandayê jî bi 2 kesên serdana Komara Kongo ya Demokratîk kiribûn şewb hate tespîtkirin. Yek ji van nexweşan jiyana xwe ji dest da. Her wiha du welatiyên Emerîkî jî bi gumana ku bi vîrûsê ketine sewqî Ewropayê hatin kirin.
ŞER Û KOÇA JI NEÇARÎ DESTWERDANÊ ZEHMET DIKE
Karên ji bo destwerdana li şewbê ji ber şerê çekdarî yê li herêmê û koça sivîlan a zêde zehmet dike. Neteweyên Yekbûyî 21’ê Gulanê ragihand ku nexweşxaneyeke li eyaleta Ituri, ji ber ku cenazeyê kesekî bi gumana enfekte bûye radestî malbata wî nehate kirin, ji aliyê xizmên wî yên bi hêrs ve hate şewitandin.
Eyaletên Ituri û Kivu ya Bakur ku şewba Ebolayê herî zêde li wan deveran belav bûye, di navenda krîza mirovî ya giran û şerê çekdarî yê demdirêj de ne. Mehên dawî li vê herêmê zêdeyî 100 hezar sivîl ji ber şer ji cih û warê xwe bûn. Ev rewş zehmet dike ku tîmên tenduristiyê xwe bigihînin qadê û karê şopandina nexweşan bimeşînin.
Koordînatorê Alîkariya Lezgîn û Alîkarê Sekreterê Giştî yê Neteweyên Yekbûyî yê ji Karên Mirovî Berpirsyar Tom Fletcher diyar kir ku herêm ji aliyê karên rizgarkirina jiyanê ve yek ji qadên herî zehmet ên cîhanê yê operasyonê ye û got, “Em bi şer û liv û tevgera zêde ya nifûsê re rû bi rû ne. Qadên di bin kontrola komên çekdar jî di nav de em hewl didin derfetên xwegihandinê û ewlehiyê ji bo tîmên destwwerdanê yên li refên herî pêş biafirînin. Gelekî girîng e ku destwerdana me neyê astengkirin.”
Fletcher destnîşan kir ku ji bo xwegihandina herêmên ketine bin bandorê divê rêyên hewayî, bejahî û deryayî bêne vekirin.
Li gorî Dîrektorê Giştî yê RTC’ê Ghebreyesus li herêmê pêwîstiya nêzî 4 milyon mirovî bi alîkariya mirovî ya lezgînı heye. 2 milyon mirov ji cih û warê xwe bûne. 10 milyon mirov jî bi birçîbûnê re rû bi rû ne.
Tê gotin, şewb bandora herî giran li jinan dike. Keda lênihêrînê ya jinê, keda wê ya li nav amalê û cihgirtina jinê li nava xizmetên herî pêş, rîska enfeksiyonê zêde dike.
Tom Fletcher di 22’ê Gulanê de ragihand ku ji bo şewb li Komara Kongo ya Demokratîk û welatên derdorê di bin kontrolê de bê hiştin, ji bo piştgirgî ji karên şopandin û tedawiyê re bê dayin ji Fona Destwerdana Lezgîn a Navendî ya Neteweyên Yekbûyî bi qasî 60 milyon dolar wê çavkanî bê veqetandin.
Şewba Ebolayê ya li Komara Kongo ya Demokratîk ne tenê weke krîzeke tenduristiyê; di heman demê de ji ber şer, xizanî, koça ji neçarî, birçîbûn û binesaziya tenduristiyê ya hilweşiyayî, weke krîzeke mirovî ya piralî kûr dibe.
