Di dîroka civaka Êzidî de, çiya her tim ne tenê cihekî erdnîgarî, lê di heman demê de keleha parastinê, warê baweriyê û stargeha herî ewle bûye. Êzidî, bi hezaran salan li ser van çiyan, bi taybetî li Şengalê, bi jiyaneke xweser, aboriya xwe ya xwezayî û parastina xwe ya komînal li ber pêlên tundiyê li ber xwe dane. Lê belê, di pêvajoya ku ber bi fermanê ve diçû de, ev têkiliya bi çiya re, weke yekemîn qonaxa “zemînê amadekirinê” hat hedefgirtin. Avakirina zemînê fermanê, bi qutkirina Êzidiyan ji çiyayên wan destpê kir. Ev ne operasyoneke ji nişka ve bû, lê pêvajoyeke dirêj a “komelgehkirinê” (komelgehên ku rejîma Baasê ava kiribûn) bû ku armanca wê ya bingehîn, şikandina wê pergala jiyana xweser û aboriya serbixwe bû.
Berê Êzidiyan bi çandina hejîran, xwedîkirina pez û berhemên xwezayî, pergaleke aborî ya ku girêdayî derve nebû, ava kiribûn. Ev yek çavkaniya azadiya wan bû. Dema ku tu xwediyê zeviya xwe yî, dema ku tu bi berhemên xwe yên çiyê dijî, tu bi kêmtirîn astê bi sîstemên siyasî yên serdest re têkildar dibî. Lê gava Êzidî ji van çiyayan anîn û xistin nava komelgeha ku ji aliyê dewletê ve hatibûn dîzaynkirin, ev serxwebûna wan a aborî yekser hat hedefgirtin. Di van komelgehan de, Êzidî neçar man ku dev ji şêwazê jiyana xwe ya xweser berdin. Ew êdî ne cotkarên çiyayên xwe bûn, lê bûn mirovên ku ji bo debara xwe, ji bo xwarin û pêdiviyên xwe yên rojane bi saziyên dewletê, bi bazirganên nêzî sîstemê û bi rêyên derve ve hatin girêdan.
Ev guhertina di avahiya aborî de, rasterast bandor li ser parastina civakî jî kir. Di jiyana çiyê de, Êzidî bi riya torên civakî yên xurt û zanîna erdnîgariya xwe, parastina xwe bi awayekî xwezayî dikirin. Dema ku te mirovan ji çiyê daxist deştê û wan xist nava komelgehên ku hemû deriyên wan li ber çavdêriyê bûn, tu di rastiyê de “stûnên parastinê” yên vê civakê tune dikî. Di van komelgehan de, Êzidî ji her alî ve hatin dorpêçkirin. Ew ne tenê ji çiyayên xwe, ji hafizeya xwe ya parastinê jî hatin dûrxistin. Ev pêvajo, bi navê “nûjenkirin” û “bajarvanîkirin” hat nîşandan, lê di rastiyê de armanc ew bû ku civakê ji berxwedanê dûr bike.
Êzidiyên ku berê bi berxwedana çiya dihatin naskirin, di nava van komelgehan de bi çanda “jiyana bajarî” ya ku ji wan re biyanî bû, hatin fêrkirin. Ev fêrbûn ne azadî bû, lê asîmîlasyoneke civakî bû. Êdî bi awayekî zêde xwe dispêrin saziyên ku ne ayîdê wan in. Dema ku ev girêdanbûna aborî û civakî gihîşt asteke bilind, Êzidî di rewşeke wisa de man ku êdî nikaribûn bi tena serê xwe biryarê bidin. Zemîn, bi vê rêbazê hat amadekirin: Civakek ku bi salan ji çiyayên xwe, ji xwezaya xwe û ji pergala xwe ya parastinê hatibû qutkirin, dema ku metirsî hat, tu amadehiya wê ya berevaniyê nemabû.
Siyasetên ku li dijî Êzidiyan dihatin meşandin, bi taybetî di van komelgehan de, armanc dikirin ku Êzidiyan “bêziman, bêçand û bêparastin” bikin. Ew jiyana xweser a ku Êzidiyan bi hezaran salan parastibû, bi zorê hat guhertin. Dema ku em li ser “zemînê fermanê” diaxivin, divê em vê qonaxê weke destpêka tunekirina vîna wan bibînin. Dema ku ji çiyê hatin dûrxistin, di heman demê de ji ruhê xwe hatin dûrxistin. Çiya, ne tenê zinarek bû; çiya cihê Êzidiyan bû. Gava ku ev têkilî hat qutkirin, zemîn ji bo her cûre êrîşê amade bû. Komelgehên ku bi destê dewletê hatibûn avakirin, di rastiyê de zindanên vekirî bûn. Di van cihan de, Êzidî ne tenê aboriya xwe, lê hevgirtina xwe ya civakî jî winda kirin.
Ev pêvajo, xêz bi xêz çêbû. Her pêngaveke ku wan ji çiyê dûr xist, pêngavek ber bi qelsiyê ve bû. Dema ku mirov bi rêya zorê ji cewhera xwe tê qutkirin, ew mirov êdî nikare li hemberî qirkirinê berxwedanê raber bike. Ev qelsiya ku di aliyê aborî û parastinê de hat afirandin, ne qeza bû; ew encama polîtîkayeke bi sîstematîk bû. Êzidiyên ku berê bi keda xwe ya li ser çiya xwe xwedî dikirin, di komelgehan de bi polîtîkayên ku wan bi serdestan ve girêdide, hatin dorpêçkirin. Ev zemînê avakirina fermanê, bi rastî di vî alî de gihîştibû lûtkeya xwe.
Bi vî rengî, civaka Êzidî ji ber van siyasetan neçar ma ku di nava komelgehan de jiyaneke ku ji cewhera wê dûr bû, bijî. Ev jiyana bajarî ya ferzkirî, Êzidî bêtir bi qelsiyê re rûbirû hiştin. Ew êdî di nava çarçoveyeke cuda de, bi çavdêriya hêzên ku ne dostên wan bûn, dijiyan. Ev valahiya parastinê û ev girêdayîbûna aborî, zemîneke xurt ji bo wan kesên ku dixwestin fermanê pêk bînin, amade kiribû. Di rastiyê de, beriya ku ferman bi fîzîkî çêbibe, di van komelgehan de bi “qelskirina civakê” û “hilweşandina vînê” ferman destpê kiribû. Ev, çîroka wê civakê ye ku bi zorê ji çiyayên xwe yên pîroz hat qutkirin û bi destê polîtîkayên dewletê li benda fermanê hate hiştin.
