35 rêxistin û partiyên siyasî û civakî yên Herêma Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê îro bi daxuyaniyeke nivîskî êrişên mezhebî yên li dijî pêkhateya Elewî, êriş û binpêkirinên bi heman rengî yên li Sûriyeyê şermezar kirin.
Di daxuyaniyê de hat diyarkirin ku ew li hember bûyerên li deverên Elewî lê hene û rageşiya ji çend rojan ve li bajarê Humsê yê Sûriyeyê diqewimin, bi fikar in. Komên çekdar ên girêdayî hikumeta veguhêz a Sûriyeyê dikanên li taxên bajarê Humsê şikandin, mal şewitandin, şênî tirsandin û ji malên wan derxistin. Li gorî şahidan, hêzên hikumetê ne ji bo parastina sivîlan destwerdan kir, lê ji bo hêsankirina karên van koman û parastina wan destwerdan kir.
Di berdewama daxuyaniyê de hat destnîşankirin ku ji bo bersivdana banga serokê Meclisa Îslamî ya Elewî şêx Xezal Xezal, duh li piranî deverên Elewî lê hene, xwepêşandanên şermezarkirina êrişên mezhebî yên xeternak û daxwaza federaliyê li Sûriyeyê hatin lidarxistin. Lê hêzên hikumeta veguhêz bi avêtina guleyan li dijî xwepêşandêrên li hin herêman bersiv da. Bi wê re kuştî û birîndar çêbûn.
Tevger û partiyên siyasî di daxuyaniya xwe de anî ziman ku tawanbarkirina serokê hikumeta veguhêz Ehmed El Şeri ji bo van xwepêşandanên aştiyane ku “ji aliyên derve ve hatine birêxistinkirin” dubarebûna xîtaba rejîma berê ye. Ji ber ku rejîma berê dengê sûriyeyiyên azad bi “ajan” û “komploger” wesif dikir. Ev xîtab bi carekê Sûriyeyê ava nake, diviyabû bi hilweşîna xwediyê wê re têk biçûya, di heman demê de Sûriyeya nû jî ava nake.
Di berdewama daxuyaniyê de hat gotin ku hikumeta veguhêz di pêvajoya xwe ya çend mehan de îsbat kir ku hemû pêkhateyên Sûriyeyê yek nagire û naxwaze pirrengiya Sûriyeyê ku hêza vî welatî û xweşikbûna wî ye, biparêze. Li kêleka wê jî îsbat kir ku di cewhera xwe de, di aliyê bikaranîna tundiya li dijî sivîlan, pêkanîna xîtaba mezhebî û tesfiyekirina hevrikên xwe de ji rejîma hilweşyayî ne cuda ye.
Di daxuyaniya partiyên siyasî yên Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê de hat gotin: “Em êriş û binpêkirinên taîfî yên li dijî pêkhateya Elewî şermezar dikin, her wiha êrişên bi heman rengî çi li başûrê Sûriyeyê, yan jî bakur an jî rojhilatê û li çi devereke Sûriyeyê şermezar dikin.
Em di rûbirûbûna êriş û binpêkirinên li dijî taîfeyan, koçberkirina bi darê zorê û qetilkirina li ser nasnameyê de piştgiriya xwe ji pêkhateya Elewî re radigihînin.
Em daxwaz dikin ku bi lez û adilane her kesên beşdarî van sûcan bûne, hêsan kiriye yan jî veşartî ye, çi komên çekdar dibe çi jî saziyên ewlehî dibe werin darizandin.
Em gotinên kîndariyê yên li dijî taîfeyan an jî tundrawî an jî koçberkirin ji kîjan aliyê ve dibe bi tundî red dikin û diyar dikin ku Sûriyeyê tenê li ser bingeha azadî û wekheviya di nava pêkhateyan de dikare ava bibe.
Çareseriya yekane û bingehîn a krîza Sûriyeyê veguhastina yekser ber bi xebata siaysî ya berfireh ve ye ku tevahî nûner ji pêkhateyên Sûriyeyê (Kurd, Ereb, Elewî, Xiristiyan, Durzî, Suryan, Asûrî, Tirkmen û hwd) û hêzên siyasî yên demokratîk beşdarî nivîsandina destûrê bibin. Divê ev destûr jî li ser bingeha demokrasî û nenavendiyê be ku mafên tevahiyan biparêze.
Em bang li civaka navneteweyî, NYˊyê û Komkara Erebî dikin ku bi berpirsiyariyên xwe yên qanûnî û exlaqî yên parastina sivîlên Sûriyeyî rabin û ji bo rawestandina binpêkirina û destpêkirina pêvajoya siyasî ya rasteqîn bi hevkariya navneteweyî zextê bikin.
Sûriye ne bi guleyan, ne jî bi koçberkirin ne jî bi gotinên kîndariyê yên mezhebperest ava nabe, Sûriye tenê dê bi edalet, wekhevî û şirîkatiyeke rasteqîn di nava tevahî pêkhateyên wê de were avakirin.”
Partî û rêxistinên daxuyanî daye ev in:
1- Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK)
2-Partiya Kesk a Demokrat
3-Partiya Aştiya Demokratîk a Kurdistanê
4-Partiya Lîberal a Kurd li Sûriyeyê
5-Partiya Komunîst a Kurdistanê
6- Partî Demuqratî Kurdistanî-Sûrî
7-Partiya Demokrat a Kurdî ya Sûriyeyê
8- Partiya Çep a Kurd li Sûriyeyê
9- Partiya Çep a Demokrat a Kurd li Sûriyeyê
10-Partiya Sûriyeya Pêşerojê
11- Partiya Guhertina Demoqrat a Kurdistanê
12- Tevgera Nûjen a Kurdistanê-Sûriya
13- Yekitiya Karkerên Kurdistanê (YKK)
14-Heye El Weteniye El Erebiya (Desteya Nîştimanî ya Erebî)
15-Partiya Nûjen û Demokratîk a Sûriyeyê
16- Partiya Rêkeftina Demokrat a Kurdî li Sûriyê
17-Partiya Çaksaziyê-Sûriye
18-Partiya Asûrî ya Demokrat
19- Partiya Biratî ya Kurdistanê (PBK)
20- Partiya Roj a Demokratîk li Sûriyê
21-Tevgera Civaka Demokratîk (TEV-DEM)
22-Kongra Star
23-Partiya Muhafazekaran
24-Partiya Têkoşîna Demokrat
25- Şepêla Pêşerojê ya Kurdistanê
26-Partiya Demokrat a Kurdistanê-Rojavayê Kurdistanê
27-Partiya Guhertina Demokratîk
28-Partiya Yekitiya Suryanî
29-Partiya Kombûna Nîştimanî ya Kurdistanê
30-Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK)
31-Partiya Yekitiya Demokrat a Kurdî li Sûriye (Yekitî)
32-Tevgera Çepgir a Şoreşgerî li Sûriyeyî
33-Partiya Sûraya ya Demokrat
34-Partiya El Weten El Sûrî
35- Partiya Yekitiya Demokratîk (PYD).
