Lêkolînek ji aliyê Profesor Miles Richardson ê Zanîngeha Derby ve di kovara Earth de nîşan da ku bikaranîna peyvên xwezayê di pirtûkan de di navbera salên 1800 û 2020’an de kêmbûnek ji sedî 60.6 derketiye holê, ku di sala 1990’an de gihîştiye lûtkeyê. Ev pêvajo, ku weke “windabûna tecrûbeyan” tê pênsekirin, ji ber bajarvaniyê, dûr ketina ji xwezayê û ji ber dê û bav zarokên xwe li gorî hişmendiya xwezayê mezin nakin, pêk tê. Tê diyarkirin ku ev pêvajo wê dewam bike û nifşên siberojê wê hişmendiyeke wan a xwezayî nebe.
ÇARESERIYA HERÎ BI BANDOR DI TEMENÊN BIÇÛK DE TÊKILÎ BI XWEZAYÊ RE DANÎN E
Li gorî senaryoyên ku Richardson ceribandiye, ji bo berevajîkirina windabûnê guhertinên girîng hewce ne. Her çend zêdekirina cihêrengiya biyolojîk a li bajar ji sedî 30 rewşeke erênî be jî, ev rêje divê deh qat zêde bibe da ku girêdana bi xwezayê re were sererast kirin. Her çend çalakiyên xwezayî yên navdar dikarin ji bo tenduristiya derûnî bi feyde bin jî, ev yek pêşî li ber windabûna girêdana demdirêj a bi xwezayê re nagirin. Stratejiyên herî bi bandor, jî bi vî rengî hatin destnîşankirin, xwezayê di temenên biçûk de bi zarokan dane nasîn, tevlîkirina malbatan li vê pêvajoyê û zêdekirina keskahiyên li bajaran e.
DI NAVA 25 SALAN DE PÊDIVÎ BI VEGUHERÎNA RADÎKAL HENE
Hatiye diyarkirin ku divê polîtîkayên perwerdehiya zarokan di salên ewil de û nûkirina bajaran di nav 25 salan de werin pêkanîn. Heke ev were bidestxistin, girêdana bi xwezayê re dê xwe domdar bike. Kêmbûna bikaranîna peyvên “xwezayê” niha kêm bûye û gihîştiye ji sedî 52.4’an. Her çiqas Richardson got ku ew nizane ev hişmendiya rastîn a jîngehê ye an tesadufeke daneyan e jî, wî zêdebûna nivîsandina li ser xwezayê û eleqeya giyanî nîşanên erênî dît.
Li gorî lêkolînek li Sheffieldê hatî kirin hate diyar kirin ku mirov rojane bi navînî 4 deqe û 36 saniyeyan di xwezayê de derbas dikin. Richardson, jî diyar dike ku ji bo zêdekirina vê demê bo 40 deqeyan, pêdivî ye ku qada kesk ji sedî sed were zêdekirin.
