Rêxistina Human Rights Watch (HRW) di raporekê de diyar kir ku hikumeta demkî ya Sûriyeyê heta niha cidiyet û şefafiyeta pêwîst di bicihanîn û sozên xwe yên pêkanîna edaleta berfireh ji bo qurbaniyên aloziya Sûriyeyê de dernexistiye.
HRWˊê destnîşan kir ku hikumeta veguhêz tenê gavên şiklî wekî ku “edaleta pêvajoya veguhêz” di Danazana Destûrî de anî ziman ku tenê sûcên metirsîdar lêkolîn bike. Rêxistinê bang li hikumeta veguhêz kir ku biryarên cidî ji bo pêkanîna edaletê ji bo qurbaniyan bide.
Der barê komîteyên xwecihî yên ji bo lêkolînkirina komkujiyên peravê û Siwêdayê de, rêxistinê diyar kir ku ev her du komîte û rêbaza karê wan nehatin diyarkirin, bingehên qanûnî yên ku ew li gorî wan dimeşin û serbixwebûna wan jî nehatin zanîn û wiha hat gotin, “Komîteyan heta niha nexşerêyeke zelal ranegihandiye, da ku çawaniya hesab ji tevahî sûcdaran were pirsîn, ji bilî nêrîna li aîdiyetbûna wan, diyar bibe.”
Rêxistinê da zanîn ku hikumeta veguhêz tenê girîngiyê dide sûcên rejîma berê, lê divê çarçoveya edaletê berfireh bibe û sûcên ji tevahî aliyan ve di navbera salên 2011 heta 2024’an de hatine kirin bigire nava xwe.
HRWˊê gumanên xwe li ser “serdegirtinên dozgeriya herêmî de ji bo wehşetê” anîn ziman, ku dibe ku ji ber nebûna karînan an îradeya siyasî, an jî herduyan ne gengaz be.
Di raporê de hat gotin ku nebûna zelaliyê li gel malbatên qurbaniyan, nexasim digel hebûna xwepêşandanên li herêmên cuda yên Sûriyeyê ku daxwaza eşkerekirina aqûbeta windayan dikin, gumanan çêdike.
Rêxistinê diyar kir ku paşguhkirina beşdarkirina qurbaniyan û komên civaka sivîl di sazkirina rêveçûnên edaleta pêvajoya veguhêz de, li dijî sozên hikumeta veguhêz ên şêwirê û vekirinê ye.
Rêxistinê ji bo hikumeta veguhêz ev xalên ku divê di dema bê de wan pêk bîne, diyar kirin:
– Nexşerêyeke zelal ji bo edaletê û hesabxwestina ji hemû aliyan were diyarkirin.
– Pêşxistina hevkariyê bi makanîzmên navneteweyî re, di nav de makanîzmaya bêalî ya serbixwe, komîteya lêpirsînan û Dadgeha Edaletê ya Navneteweyî.
– Bicihanîna çaksaziyên qanûnsaziyê ya lezgîn ji bo sîstema girtinê û dadgeriya cînayetê werin kirin.
– Tevlêbûna li Dadgeha Cînayetê ya Navneteweyî ku ew li sûcên dema berê vegere.
– Beşdarkirina qurbanî û kesên rizgar bûne di sazkirina edaleta pêvajoya veguhêz de.
