Newala Qesaban ku li cihekî nêzî navenda bajarê Sêrtê ye û gelek cenazeyên ji sala 1915’an û salên 1990’î lê ne, ji aliyê qeyûm ve careke din pêşkêşî avadaniyê hate kirin. Li herêmê ku li gel vîlayan her wiha nexweşxane û wargeha keçikan jî lê hatine çêkirin, tê gotin ku hestiyên di dema kolandinê de hatin dîtin ji çopê re hatin avêtin.
Li gel nerazîbûn û serlêdanan jî înşaeta li herêmê nehatiye rawestandin. Sekreterê Şaxê Sêrtê yê Odeya Endezyar û Mîmaran (TMMOB) Firat Şîmşek anî ziman ku li herêmê polîtîkayeke cidî ya tinekirina hişê civakî tê meşandin û diyar kir ku qeyûm di biryarên xwe yên têkildarî qadên avadaniyê bêyî saziyên bajêr werdigire û ev jî zerarê dide berjewendiyên raya giştî.
Endamên Meclîsa Şaredariyê yên ku piştî hilbijartinên 31’ê Adara 2024’an hatin hilbijartin, biryarên bi îmzeya qeyûm ên li ser pêşkêşkirina Newala Qesaban ji avadaniyê di 7’ê Hezîrana 2024’an de betal kirin.
Piştî ku careke din qeyûm li Şaredariya Sêrtê hate tayînkirin, Newala Qexaban a ku weke cihê gora komî tê naskirin careke din pêşkêşî avadaniyê hate kirin. Şaredariya ku qeyûm bi rê ve dibe, di civîna meclîsê ya meha Nîsanê de di Plana Avadaniyê de guhertinek kir. Bi guhertina planê re pêşî li wê yekê hate vekirin ku li Newala Qesaban avahiyên ji pênc heta bi heyşt qatî bilind bêne lêkirin.
HESTIYAN DIAVÊJIN ÇOPÊ
Newala Qesaban qadeke welê ye ku piştî Qirkirina Ermenan a 1915’an gelek Ermen bi rengekî komî lê hatin veşartin, her wiha Gerîlayên Azadiyê yên Kurdistanê yên piştî şerê salên 1980’î şehîd bûn û sivîlên di kuştinên kiryar nediyar de hatin qetilkirin bi rengekî komî lê hatin veşartin.
Di 22’ê Nîsana 1989’an de cara yekê newal hate kolandin û di nava çend saetan de hestiyên 8 kesan hatin dîtin. Karê kolandinê heman rojê bi fermana walîtiyê hate rawestandin û ji hingî ve li newalê karek nehate kirin. Herî dawî piştî ku herêm pêşkêşî rantê hate kirin, hestiyên hatin dîtin ji çopê re hatin avêtin. Şaxê Sêrtê yê Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD) li ser mijarê daxuyanî da û bang kir ku hestî bêne lêkolîn û ev sûcê li dijî mirovahiyê bi lez bê rawestandin.
Endezyar Firat Şîmşek mijar nirxand û ragihand ku qeyûm bi biryarên wergirtî xisarê li bajêr dike. Firat Şîmşek rewşa dawî ya li Newala Qesaban ji ajansa me re nirxand.
Şîmşek diyar kir ku li dijî revîzyonên avadaniyê ya li Newala Qesaban wan beriya niha daxwaznameya îtirazê dane Şaredariya Sêrtê, ji bo rawestandina vî karî doz vekirine, lê belê ji ber betlaneya edlî ev pêvajo gelekî giran dimeşe.
Şîmşek got, “Eger li bajarekî wê plansaziya avadaniyê bê kirin, girîng e nêrîna teknîkî ji odeyên pîşeyî yên wî bajarî bê wergirtin. Aliyê teknîkî yê TMMOB’ê xurt e û berjewendiyên raya giştî dike karê xwe yê sereke” û anî ziman ku kiryarên qeyûm di pêvajoya plansaziyê de zelalbûnê ji holê radike û rêxistinên pîşeyî bê bandor dike.
‘400 MILYON TL HATE BINAXKIRIN’
Şîmşek işaret bi şaşitiyên endezyariyê kir ku beriya niha li herêmê qewimîn. Şîmşek bi bîr xist ku li gel zemîna ji bo nexweşxaneya li Newala Qesaban ne guncaw jî bû înşaetê dewam kir û got, “Îdareyê li şûna ku cihê nexweşxaneyê biguherîne hewl da zemînê sererast bike û budçeyek bi qasî 400 milyon TL’yî xist binê axê. Mînakeke din wargeha xwendekaran a ji 750 kesî ya li Sêrtê ye. Bêyî ku lêkolîn li ser zemînê bê kirin avahî hatin lêkirin. Piştî ku şeş mehan bi kar anîn, hîmên avahiyan hilweşiyan û xwendekar ji herêmê hatin veguhestin. Nêzî 10 sal in ew wargehên xwendekaran bêkêr bûne.”
‘ŞER DIBE SEDEMA XISARA LI EKOLOJIYÊ Û CIVAKÊ’
Şîmşek destnîşan kir ku şer xisarê dide ekolojiyê û civakê û destnîşan kir ku hin ji xisarên têne kirin nikarin bêne sererastkirin: “Beşek ji xisarên li xwezayê têne kirin nikarin bêne telafîkirin. Li gorî me, budçeya mezin a ji şer de tê veqetandin divê ji lêgerîna li dewleta civakî û ji berjewendiyên raya giştî re bê veqetandin. Di vê çarçoveyê de em amadekariyan dikin ku bi sernavê ‘Di pêvajoya aştiyê de rola endezyaran wê çi be?’ li Mêrdînê panelekê lidar bixin. Weke endezyar û mîmarên bajêr ji bo em nîşan bidin ku piştgiriyeke xurt didin pêvajoya aştiyê, em dixwazin tevkariyê li xurtbûna pêvajoyê bikin û rê nîşan bidin.”
‘DIVÊ BIBE CIHÊ JI HIŞÊ CIVAKÎ’
Firat Şîmşek destnîşan kir ku Newala Qesaban divê bibe qada ji hişê civakî û got, “Her wiha divê zerara ku şer dide xweza, bajar û mirovên me neyê jibîrkirin. Gelekî girîng e ku di hişê mirovan de bê bîranîn. Lewma divê Newala Qesaban bibe cihekî ji hişê civakî.”
