Adîle Xan serokeke jin a Kurd a girîng e ku di malbateke esilzade ya girêdayî Mîrên Erdelan û Baban de hatiye dinyayê. Bavê wê Abdulkadîr Sahibqiran li paytexta Tahran a Îranê karmendekî payebilind bû. Di sala 1851’an de di encama zexta Împaratoriya Osmaniyan de Mîrê Baban bê bandor bûye û piştre malbata wê koçî bajarê Sine dike û Adîle Xan di sala 1859’an de li vir ji dayik dibe.
BANDORA WÊ YA SIYASÎ Û CIVAKÎ
Adîle Xan jineke xwedî kesayeteke xurt, serbixwe û wêrek bû. Ew bi serokê Eşîra Caf a ku di nav eşîrên Kurdan de xwedî cihekî girîng e, bi Osman Beg re dizewice û ji vê zewacê du kurên wê yên bi navê Ehmed Muxtar Caf û Tahîr Beg Caf çêdibin. Dema ku hevserê wê Osman Beg di sala 1909’an de wefat dike, Adîle Xan dibe seroka eşîrê û di heman demê de rêveberiya Helebceyê jî digre dest.
Li Helebceyê ji bo edalet û hiqûq were pêkanîn dadgehek ava dike û ji ber vê di nava gel de bi rêveberiya xwe ya adil hat naskirin. Desthilatdarên Osmanî û Îngîlîz ji hêza wê ya siyasî ditirsiyan, lê ew ji bo xweseriya Kurdan a serbixwe têdikoşiya.
XEBATÊN WÊ YÊN DÎPLOMASÎ Û YEKÎTIYA KURDAN
Adîle Xan bi danîna têkiliyên dîplomatîk ên bi Osmanî û Îngîlîzan re hewl da ku mafên Kurdan biparêze. Adîle Xan ji aliyê berpirsê Rêveberiya Hêzên Seferê û siyasî yê Îngîlîzan ve weke ‘Keybanûya bêtac a herêma Şarezorê’ hatiye pênasekirin.
Yek ji îdealên wê yên herî mezin jî ew bû ku eşîrên Kurdan li hev bicivîne û rêveberiyeke Kurdî ya serbixwe û xurt ava bike. Ji bo vê yekê li Helebceyê dibistanên nû vekir, rêyên bazirganiyê pêş xist û binesaziya bajêr nûjen kir.
MÎRATE
Adîle Xan di dîroka Kurdan de yek ji yekemîn dîplomatên jin tê qebûlkirin. Têkiliyên wê yên bi Îngilîzan re û hewldanên wê yên ji bo serxwebûnê hişt ku ew bibe kesayetek girîng di nav tevgera neteweyî ya Kurd de.
Adîle Xan di sala 1924’an de, di 65 saliya xwe de jiyana xwe ji dest dide. Lê belê ji ber kesayetiya xwe ya pêşeng a têkoşer û di heman demê de ji ber jîrîtî, hêz û hunera xwe ya rêvebirinê, niha jî yek ji wan kesan e ku li bajarê Şarezor û Helebceyê di nava gel de pir qedirbilnd e û bi rêzdarî tê bibîranîn. Wisa ku di çend cihan de peykerên wê jî hatine çêkirin û gora wê ya di goristana Ebabeylî de ye hê jî tê zîyaretkirin.
Têkoşîna Adîle Xan ne tenê ji bo Kurdan, ji bo pêşengên jin ên li tevahiya Rojhilata Navîn bûye çavkaniya îlhamê. Îro navê wê weke yek ji sembolên edalet û berxwedanê di nava Kurdan de tê bibîranîn.
