Di çarçoveya Foruma Aştî û Azadiya Civakî ya li Amedê hate lidarxistin de, panela bi sernavê, “Li Rojhilata Navîn derfetên aştiyê: Dînamîkên dîrok, siyaset û civakî” hate lidarxistin. Pane li Salona Civînê ya Alî Emîrî ya Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê pêk hat û gelek nûnerên partiyên siyasî û rêxistina civaka sivîl tevlî bûn. Koordînatora Navenda Lêkolînên Sahê (SAMER) Yuksel Genç moderatoriya panelê kir. Endama Konseya Serokatiyê ya Partiya Yekîtiya Demokratîk (PYD) Hediye Yûsif, Prof. Dr. Hamît Bozarslan, Parlementerê Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Partî) ya Amedê Cengîz Çandar û Zanyara Siyasetê Doç. Dr. Arzu Yilmaz di panelê de axivîn.
Panel bi elqeyek mezin destpê kir di panelê de Dayikên Aştiyê, nûnerên saziyên sivîl endamên siyasî û gelek kes jî tevlî bernamê bûn
‘KURD DIKARIN JI BO ROJHILATA NAVÎN BIBIN MÎNAK’
Prof. Dr. Hamît Bozarslan axaftina xwe de destnîşan kir ku Kurdîtî, berî her tiştî diyardeyek, gelek e ku di nava têkoşîna man û nemanê de ye û got: “Di heman demê de em bi Kurdîtiyeke wiha re rû bi rû ne ku dikare xwe nû bike, qebûl nake bibe qurbaniya dabeşbûna ku dîrokê lê ferz kiriye, û dikare pêşeroja xwe wekî pêşerojeke pirreng a ku dîrokê ferz kiriye xeyal bike. 40 sal berê dirûşma Kurdan ev bû: Kurdistan yan neman. Îro dirûşma Kurdan Jin Jiyan Azadî ye û em dikarin ji vê jî wêdetir biçin û bibêjin, armanca Kurdîtiyê, dirûşma Kurdîtiyê “Kurdistan û hebûn” e. Yanî ne Kurdistan yan neman e, ‘Kurdistan û hebûn’ e, Kurdistan û jiyan e, hem Kurdistan hem jî jiyan e. Li vir ez bawer dikim ku afirînerî gelekî girîng e; afirîneriya Kurdan a di hunerê de, rola ku di civakîbûnê de afirandiye, afirîneriya di zanistên civakî de û pirzimanîbûna vê afirîneriyê. Pirzimanîbûna Kurdîtiyê bi xwe, pirrengiya Kurdîtiyê bi xwe, redkirina gihîştina avahiyeke homojen e. Ev cihêrengbûna zimanan dikare di heman demê de ji bo welatên din û gelên din ên Rojhilata Navîn jî bibe mînak. Derfeta Kurdan tune ye ku rabin bi serê xwe aştiyê bînin Rojhilata Navîn. Derfeteke wiha jî tune ye ku Kurd rabin bi serê xwe Rojhilata Navîn demokratîze bikin û me ev yek di derbên dawî yên li Sûriyeyê de pir aşkere dît. Di dema niha de armanca herî girîng a Kurdîtiyê, misogerkirina hebûna xwe ye. Lê ji bo afirandina Rojhilata Navîneke nû ya aştî û demokrasiyê, Kurd dibe ku bi kûrkirin, lezkirin û berfirehkirina tecrubeyên xwe yên demokratîk ji bo Rojhilata Navîn jî bibin mînak. Min qala pedagojiyeke demokratîk kir; niha li Rojhilata Navîn aktorên vê pedagojiya demokratîk gelekî sînorkirî ne, dibe ku Kurd wekî aktorên vê pedagojiya demokratîk derkevin holê.”
‘KURD FAKTOREKÎ GIRÎNG IN’
Doç. Dr. Arzû Yilmaz di axaftina xwe de da li ser aramî û ewlehî rawestiya û wiha axivî: “Geşedanên dawî yên li Rojhilata Navîn rû dan nîşanî me dan ku ev faktoreke pir girîng e. Loma jî di vê çarçoveyê de, bi dîtina min dibe ku ji bo Tirkiyeyê gelek encam hebin ku werin derxistin. Niha ez difikirim herçi be heke em derbasî aliyê civakê bibin, bêyî ku ez pir belav bikim ya ku ez dixwazim bibêjim ev e: Heta ku riza, piştgirî û tevlîbûna civakê neyê daxilkirina nava pêvajoyeke aştî û aramî, heke mijar tenê bi paqijkirina bêçareseriyê ya ji tundiye jî bimîne, em nikarin behsa domdariya wê bikin. Bi dîtina min yê civaka Kurd, çimkî gelek tişt hene ku werin axaftin û nîqaşkirin, di rewşeke ku domdariya seferberiyeke siyasî di serdema vê helwesta pasîf a ku tevgera Kurd tê de ye, wekî pirseke ciddî li holê ye; ez difikirim ku hem ji bo dabînkirina tevlêbûna aştiyê hem jî ji bo berdewamiya seferberiya siyasî babeteke pir girîng e ku divê li ser bê axaftin.”
‘ME PEYMANA CIVAKÎ PÊŞ XIST’
Hediye Yûsif di destpêka axaftina xwe de destnîşan kir ku aştî û azadiya civakî xwedî felsefeyeke berfireh e û ji bo pêkanîna wê, pêwîstî bi binesaziyeke ramanî, civakî heye û wiha bilêv kir: “Heke em sîstema navendî têk nebin û venegerin sîstemeke nenavendî ya ku îradeya civakê tê de cih digire, em nikarin behsa aştiyê bikin. Modela Rojava, li ser bingeha edaleta civakî û demokrasiya xweser hatiye avakirin û beşdariya hemû kesan wekî şertekî bingehîne. Me sîstemeke nû ava kir ku hemû pêkhate bikaribin mafên xwe yên siyasî, çandî û civakî bi kar bînin. Ji bo ku ev maf di bin ewlehiyê de bin, me ‘Peymana Civakî’ pêş xist. Ev peyman, misogeriya hebûna her kesî ye.”
Hediye Yûsif, rola jinê di avakirina civakeke aram, biîstîqrar û azad de wekî hêmana herî girîng pênase kir. Hediye Yûsif destnîşan kir ku bêyî rola aktîf a jinê, pêkanîna aştiya civakî ne gengaz e û axaftina xwe domand: “Di tecrubeya Rojava de rola jinê pêşeng e. Jinan di vê tecrubeyê de hebûna xwe di nav civakê de daye qebûlkirin û xwe îfade kiriye. Ev jî bi xwe re îradeyeke xweser û xweseriyeke demokratîk pêş xistiye.”
‘ÊDÎ ROJHILATA NAVÎNEKÎ BÊYÎ KURDAN NE PÊKAN E’
Cengîz Çandar desnîşan kir ku pirsgirêka Kurd, heta ku Kurd negihêjin dewleteke serbixwe, yan jî heta ku dewletên heyî yên ku ew tê de dijîn wekî dewletek ku wan bi temamî temsîl dike û aîdî xwe hîs dikin nepejirînin, wê berdewam bike û wiha bilêv kir: “Her çend sînorên Sykes-Picot û Lozanê yên ku piştî Şerên Cîhanê yên Yekemîn û Duyemîn hatine xêzkirin ji aliyê şiklî ve neguherin jî, pêkhateyên navxweyî û zîhniyetên dewletan diguherin. Di serdema piştî Şerê Sar de Kurd, wekî aktorekî bihêz ketine nava siyaseta Rojhilata Navîn; êdî Rojhilata Navîneke bê Kurd ne pêkan e. Rêveberina Kurdan a li Iraqê bi pêkhateyeke federal û li Sûriyeyê (Rojava) veguherîna Kurdan bo hevparekî damezrîner ê jêneger (HSD) ê dewleta Sûriyeyê ya nû tê avakirin, mînakên şênber ên vê guhertinê ne. Entegrasyona Kurdan a li nav pergalê ne teslîmiyet e, têkoşîna xistina bin garantiya destûrî ya hebûna xwe ya bi nasname û zimanên xwe ye.”
Panel piştî beşa pirs-bersiv bi dawî bû.
‘
